Programmanummer | 6 | |
Commissie | Stedelijke Ontwikkeling & Leefbaarheid en Bereikbaarheid (6D) | |
Portefeuille(s) | Wonen, Bouwen & Welzijn Bestuur, Veiligheid, Handhaving & Regio Energie, Werk, Inkomen & Cultuur |
De missie van het programma Stedelijke ontwikkeling luidt: |
In 2025 is wederom hard gewerkt aan een inclusieve, duurzame stad met voldoende ruimte om te wonen, werken en recreëren voor iedereen. Niet alleen door verder te bouwen aan gebiedsontwikkelingen als de Lammenschansdriehoek en het Stationsgebied, maar ook door belangrijke stappen te zetten in de planvorming voor nieuwe projecten als Westerpoort en Park De Zwijger. Net zo belangrijk is dat in 2025 ook veel duidelijker is geworden wat de groeiende stad nodig heeft om leefbaar en toegankelijk te blijven. Er zijn grote mijlpalen bereikt rondom die maatregelen. Zo is er een voorkeursbesluit genomen voor Knoop Leiden en een kaderbesluit voor de herinrichting van de Lammenschansweg en de Groene Lopers Stadsentree. Daarnaast is het Sport Accommodatie Plan vastgesteld, inclusief plannen voor de bouw van een nieuwe sporthal, en zijn plannen verder uitgewerkt om Leiden Zuidwest aan te sluiten op duurzame stadswarmte. Al deze acties (en veel meer) dragen gezamenlijk bij aan een gebalanceerde, toekomstbestendige ontwikkeling van de stad.
We hebben vanuit gemeente Leiden met een zienswijze gereageerd op de Ontwerp Nota Ruimte van de rijksoverheid.
In 2025 is de Uitvoeringsagenda NOVEX Zuidelijke Randstad (NOVEX ZR) vastgesteld. Daarin is onder andere afgesproken dat gemeenten samen met de provincie en het Rijk werken aan de aanleg van nieuwe groen-blauwe structuren. Voor Leiden heeft dat betrekking op de realisatie van het Panoramapark. De Uitvoeringsagenda verwijst naar een nog op te stellen Regionale Investeringsagenda NOVEX ZR. Daarin worden afspraken gemaakt over de financiering en prioritering van de ambities uit de Uitvoeringsagenda.
Vanuit de Regionale Investeringsagenda (RIA) Holland Rijnland werken we aan regionale projecten. De gemeente Leiden is bestuurlijk trekker van project 14: het versterken van de kennis- en innovatieas. Samen met partners binnen Key Region Leiden onderzoeken we hoe we de samenhang tussen de drie kennisclusters en met de Key Region Leiden kunnen versterken.
In 2025 is hiervoor een plan van aanpak vastgesteld. Het Dagelijks Bestuur van Holland Rijnland heeft € 200.000 beschikbaar gesteld.
Het jaar 2025 stond in het teken van de verdere invulling van de transitiefase onder de Omgevingswet. In dit jaar zijn meerdere TAM/IMRO-wijzigingen van het Omgevingsplan vastgesteld. Ook is de eerste (ontwerp)wijziging van het Omgevingsplan in STOP/TPOD ter inzage gelegd. De vaststelling daarvan volgt in 2026.
Op het gebied van omgevingsvergunningen zijn meerdere BOPA-vergunningen met adviesrecht van de raad verleend. Met de raad zijn afspraken gemaakt over hoe het adviesrechtproces volgens een vaste structuur en juridisch juist kan worden doorlopen. Dit proces zal naar verwachting eind 2026 geëvalueerd worden.
Ook zijn het Omgevingsprogramma Volkshuisvesting en het Omgevingsprogramma Geluid vastgesteld en is de eerste stap gezet naar een Omgevingsprogramma Binnenstad met een gebiedsanalyse.
De voorbereidingen van het technisch in beheer nemen van de Omgevingsvisie en de publicatie volgens de wettelijke standaarden zijn gestart. Daarmee is in 2025 verder gewerkt aan de ontwikkeling van het Leids Omgevingsplan en de doorwerking van de Omgevingswetinstrumenten in beleid en uitvoering.
De afgelopen jaren zijn binnen de reserve Grondexploitaties gelabelde middelen ingezet ter dekking van tekorten op locatie- en gebiedsontwikkelingen. Branchevereniging Aedes signaleert tevens een tekort op de investeringscapaciteit van woningcorporaties, wat zich door kan vertalen in onrendabele toppen op gebiedsontwikkelingen. Hiertegenover staat de nieuwe Rijksregeling ‘Realisatiestimulans’ die ervoor zal zorgen dat de startbouw van betaalbare woningen de komende jaren zal worden beloond met een vaste bijdrage per betaalbare woning van het Rijk. In de kaderbrief 2025-2029 is aangegeven dat deze extra toekomstige inkomsten worden toegevoegd aan de reserve Grondexploitaties. Op deze manier kan de reserve Grondexploitaties ook in de toekomst blijven bijdragen aan de financiële haalbaarheid van de (woning)bouwambities.
Het vigerende Beleidskader Vastgoed is in 2014 door de gemeenteraad vastgesteld. Tien jaar na de vaststelling van het Beleidskader Vastgoed hebben veranderde omstandigheden en nieuwe inzichten geleid tot andere behoeften. In 2025 heeft een evaluatie van dit Beleidskader Vastgoed plaatsgevonden. Op 8 juli 2025 is het evaluatierapport aan de gemeenteraad toegezonden. Naar aanleiding hiervan heeft het college op 15 oktober 2025 een inhoudelijke brief aan de raad gestuurd, waarin het reageerde op de bevindingen en aanbevelingen van de evaluatie. In de brief heeft het college aangegeven hoe het met deze aanbevelingen omgaat en het vervolgproces wat wordt voortgezet in 2026. Dit proces leidt tot het herijken van het huidige Beleidskader Vastgoed en de ontwikkeling van een nieuw beleidskader.
In 2025 is gewerkt aan de herijking van de routekaart van de verduurzaming van de gemeentelijke vastgoedportefeuille (exclusief sportaccommodaties en onderwijshuisvesting). Met deze routekaart krijgen we meer inzicht in de verduurzamingsopgave die er ligt en de tijd en middelen die hiervoor nodig zijn om de vastgoedportefeuille ‘Paris Proof’ te maken.
In 2025 is het Volkshuisvestingsprogramma vastgesteld. Het Volkshuisvestingsprogramma is een omgevingsprogramma onder de omgevingsvisie. De ontwerp Wet versterking regie op de volkshuisvesting stelt het voor gemeenten verplicht om een Volkshuisvestingsprogramma op te stellen. In het Volkshuisvestingsprogramma Leiden 2025 – 2030 zijn de uitvoeringsmaatregelen op het gebied van wonen voor de komende jaren opgenomen op de thema’s:
Met De Zorgzame Wijk: De Leidse visie op Wonen, Zorg en Welzijn (vastgesteld in 2025) werken we samen met partners en inwoners aan zorgzame wijken. Dit zijn wijken waar ruimte en draagvlak is voor iedereen, dus ook voor de inwoner die naast een huisvestingsvraag ook een zorgvraag heeft. Binnen zorgzame wijken kunnen inwoners elkaar makkelijk ontmoeten en zijn voldoende voorzieningen aanwezig. Hierdoor leven inwoners op een fijne manier met elkaar samen. De visie geeft niet alleen richting aan de huisvestingsopgave van de bijzondere doelgroepen maar ook aan de gezamenlijke inzet vanuit de woningcorporaties, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties. We doen dit dan ook in een intensieve samenwerking tussen de gemeenten in de Leidse regio en deze partners.
We onderscheiden vijf bijzondere doelgroepen:
De uitwerking van de visie komt terug in de uitvoeringsprogramma’s van de verschillende bijzondere doelgroepen. Daarnaast werken we door middel van data-analyses aan wijkscans om in kaart te brengen wat elke wijk nog nodig heeft om tot een zorgzame wijk te komen en hieruit concrete acties te formuleren.
In 2025 hebben de Leidse woningcorporaties, huurdersbelangenverenigingen en de gemeente op basis van de door het college en raad meegegeven ambities gesprekken gevoerd over prestatieafspraken voor de periode 2026 – 2030. Dit proces kost tijd omdat de opgaves waar we voor staan en de gewenste ambities groot zijn en de financiële middelen beperkt. Daarnaast is het proces in 2025 ook even stil komen te liggen door de huurbevriezing die was aangekondigd. De verwachting is dat voor de zomer 2026 nieuwe prestatieafspraken getekend kunnen worden.
In 2025 is de eerste rapportage over het samenhangende pakket van woningmarktregulerende maatregelen opgesteld. In deze rapportage komt duidelijk naar voren dat de integrale aanpak een duidelijk effect heeft gehad. Lagere huren en het weren van malafide verhuurders hebben de leefbaarheid en de kwaliteit van het (huur)aanbod verbeterd. Dankzij de opkoopbescherming zijn er bovendien meer koopkansen voor starters ontstaan.
In 2025 is de Leidse Leegstandsverordening vastgesteld naar aanleiding van het initiatiefvoorstel vanuit de raad. Deze verordening zal de leegstand op de Leidse woningmarkt gaan reguleren vanaf januari 2027. In 2026 zal deze verordening nog aangepast worden om deze nog beter aan te laten sluiten op de woningmarktregulerende maatregelen.
De actualisatie van regionale Huisvestingsverordening is door het Algemeen Bestuur van Holland Rijnland in november 2025 vastgesteld en op 1 januari 2026 van kracht. De meest in het oog springende aanpassingen daarin zijn het aanpassen van het Lokaal Maatwerk naar 30% en dat nieuwe middeldure huurwoningen ook onder de Huisvestingsverordening vallen.
In 2025 is het proces rondom de toewijzing van de standplaatsen op de woonwagenlocatie de Trien Semlerstraat afgerond. Daardoor zijn de 5 langdurig leegstaande standplaatsen weer verhuurd. De herinrichting is sinds 2025 volop bezig waarbij de laatste woonwagens in april 2026 zullen worden geplaatst.
Vanuit de Regionale Woonagenda heeft de Leidse regio daarnaast ook de opdracht om 12 standplaatsen te realiseren. Tot dusver is er in de Leidse regio nog geen overeenstemming wat zou moeten optellen tot 12 standplaatsen. Dit overleg loopt nog. Na meerdere pogingen om tot een regionale afspraak te komen heeft Leiden haar eigen verantwoordelijkheid genomen en zelf alvast het proces om tot 2 extra plekken te komen in gang gezet. Dit betreft het onderzoek naar de uitbreiding met twee (koop)standplaatsen op Trekvaartplein.
In 2025 is een groot aantal projecten in aanbouw gegaan, waaronder LEAD fase 1, SAAM, De Premier, Corantijnstraat en Kopermolen. Daarnaast is de gebiedsvisie Westerpoort vastgesteld, en zijn de kaders voor de gebiedsontwikkeling Park De Zwijger aangepast, waarna een samenwerkingsovereenkomst met De Sleutels en Heijmans kon worden gesloten over de ontwikkeling De Hoven Noord. Bijzondere opgeleverde projecten omvatten Sumatrahof (dat in 2025 zowel de Zuid-Hollandse Betaalbaar Wonen Prijs als de ZorgSaamWonen Award won), Gooimeerlaan (waar 74 tijdelijke woonunits voor Oekrainse ontheemden en later voor statushouders zijn gebouwd) en Park MORE 5 (een sociaal huurcomplex voor medewerkers van de Universiteit Leiden). Met al deze prestaties ligt de gemeente nog steeds op koers van het beleidsdoel om voor 2030 in totaal 8.800 woningen toe te voegen aan de stad.
In 2025 heeft de gemeenteraad de uitgangspunten voor de warmtetransitie vastgesteld in de Uitgangspunten Gebiedsgerichte Warmtetransitie (UGW). De uitgangspunten zijn tot stand gekomen na een uitvoerig participatieproces, waar zowel lokale bewonersinitiatieven, woningcorporaties als netbeheerders aan deel hebben genomen. In de UGW staat dat we binnen de warmtetransitie:
De UGW geeft bovendien al richting aan het warmteprogramma, waar de raad ook wensen en bedenkingen over zal uitspreken.
In 2025 zijn twee belangrijke wetten aangenomen die de basis vormen voor de gemeentelijke regierol in de warmtetransitie. De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie treedt naar verwachting op 1 juli 2026 in werking. Naar verwachting treedt de Wet collectieve warmte per 1 januari 2027 in werking. Gemeenten krijgen op grond van deze wetten een heel pakket aan nieuwe taken en bevoegdheden. Daar waar gemeenten bijvoorbeeld nu nog contracten/concessies met warmtebedrijven sluiten, zullen zij straks kavels moeten vaststellen en aanwijzingsbesluiten moeten gaan nemen. Gemeenten worden “bevoegd gezag”. Dit vraagt o.a. om nieuwe producten (formats voor besluiten, brieven, een ICT-systeem, etc.), nieuwe werkprocessen en een nieuwe organisatiestructuur.
Na de startnotities in Meerburg, Waardeiland en de Stevenshof, heeft het college in juni 2025 ook een startnotitie wijkuitvoeringsplan energietransitie vastgesteld voor de Merenwijk. Het is een startnotitie voor de Merenwijk-Laag, de delen van de wijk waar vooral particuliere eengezinswoningen staan. Voor de omschakeling naar een aardgasvrije Merenwijk maakt de gemeente samen met bewoners een plan: het wijkuitvoeringsplan (WUP). In dit plan staat hoe Merenwijk-Laag het beste kan overstappen op schonere energie. De eerste stap in dit proces is de startnotitie, waarin staat hoe en met wie het plan wordt gemaakt. Aan deze startnotitie hebben de gemeente, bewonersorganisaties DEM en Tegengas gezamenlijk gewerkt.
Binnen samenwerkingsverband Warmte Leidse Regio hebben we, samen met publieke partners EBN (Energiebeheer Nederland) en Firan (dochteronderneming van Alliander) een succesvolle voorbereiding uitgevoerd naar de oprichting van een gezamenlijk regionaal warmtebedrijf. Dit heeft geresulteerd in een concept oprichtingsbesluit met bijbehorende stukken waar de raad haar wensen en bedenkingen over heeft uitgesproken.
De Leidse Isolatieaanpak liep door in 2025. Sinds de start hebben al ongeveer 954 Leidse woningeigenaren zich aangemeld om in aanmerking te komen voor advies en subsidie. Het project loopt door tot eind 2028, of totdat het subsidieplafond (voor ongeveer 2000 huishoudens) is bereikt.
Halverwege 2025 is Groupcard failliet gegaan. Via de Leidse Isolatieaanpak met Regionaal Energieloket (REL) raakte dat ook de gemeente Leiden. Groupcard was door REL ingeschakeld als onderaannemer om de vouchers voor de doe-het-zelf regeling binnen de Leidse Isolatieaanpak uit te geven. De raad is hierover geïnformeerd met de vertrouwelijke brieven Z/25/3882336, Z/25/3896621 en Z/25/3917336. Het financiële effect is volgens de regels verwerkt in deze jaarrekening. Er is naar aanleiding hiervan een interne instructie “dienstverlening beheer gemeentelijke gelden” vastgesteld om beheersmaatregelen te identificeren en vast te leggen.
Het afgelopen jaar zijn nieuwe stappen gezet om invulling te geven aan de samenwerking tussen de gemeente en Energiek Leiden. Energiek Leiden is een belangrijke partner in de energie- en warmtetransitie geworden. In 2025 zijn zij door de gemeente betrokken bij de voorbereiding van beleidsstukken zoals de UGW, het warmteprogramma en het regionale warmtebedrijf. Ook is samen met Energiek Leiden gewerkt aan een ondersteuningsaanbod voor lokale warmte initiatieven in Leiden, genaamd het ‘Leidse Samenwerkingskompas’.
Meerdere groepen bewoners werken al actief samen aan plannen om duurzame energie of warmte op te wekken voor hun straat, wijk of buurt. Het doel is om deze warmte initiatieven beter te ondersteunen in hun slagkracht richting uitvoering. De afgelopen jaren was nog niet helder welke ondersteuning partijen konden verwachten. In het ‘Leidse Samenwerkingskompas’ is de ondersteuning en ook de rolverdeling tussen gemeente en Energiek Leiden helder uitgewerkt.
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
6A1 Toedelen van ruimte | 6A1.1 Opstellen kaderstellende visies voor de ruimtelijke ontwikkeling van regio, stad en stadsgebieden | |
6A1.2 Stimuleren ruimtelijke initiatieven en ruimtelijke kwaliteit | ||
6A1.3 Opstellen en actualiseren ruimtelijk instrumentarium | ||
6A1.4 Implementatie Omgevingswet | ||
6A2 Ruimtelijke kwaliteit van de bebouwde ruimte | 6A2.1 Behandeling verzoeken om omgevingsvergunningen | |
6A2.2 Het voeren van vooroverleg | ||
6A3 Veilig bouwen en veilig gebruiken van bebouwde ruimte | 6A3.1 Toezicht en handhaving op veilig bouwen en gebruiken |
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
6B1 Optimale exploitatie van gemeentelijke gronden en gebouwen | 6B1.1 Voeren van een erfpachtbedrijf | |
6B1.2 Opstellen Meerjarenperspectief Grondexploitaties en Vermogensbeheer Grondexploitaties | ||
6B1.3 Exploiteren van gemeentelijke gebouwen |
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
6C1 Hogere kwaliteit en toename van de woningvoorraad | 6C1.1 Woonvisie Leiden 2020-2030 en uitvoeringsagenda wonen | |
6C1.2 Uitvoering prestatieafspraken 2020-2025 | ||
6C1.3 Regionale woonvisie en woonruimteverdeling | ||
6C1.4 (Laten) uitvoeren van projecten (inclusief studentenhuisvesting) | ||
6C2 Opheffen illegale huisvesting | 6C2.1 Toezien en handhaven op onrechtmatige bewoning |
Projecten met oranje stoplicht:
Binnen het stationsgebied vallen verschillende gebiedsontwikkelingen. De genoemde projecten krijgen een oranje stoplicht.
De ontwikkelaar heeft door onzekere marktomstandigheden in 2025 het verzoek gedaan de grond later te mogen afnemen. Inmiddels is bekend dat Achmea het grootste deel van het nieuwe kantoor zal gaan huren, dat de ontwikkelaar de grond in Q3 2026 zal afnemen en dat het nieuwe gebouw in 2029 in gebruik zal worden genomen.
De bouw is door technische problemen in de bouw vertraagd, de oplevering vindt naar verwachting begin 2028 plaats.
De haalbaarheid van deze ontwikkeling is onderzocht en vraagt aanpassing van de vastgestelde intentieovereenkomst. De intentie is om afwijkende afspraken op te nemen in een allonge en deze uiterlijk maart 2026 door het college vast te laten stellen. De start van de realisatie van de plannen is gepland voor 2030.
De herziening van de grondexploitatie is in Q2 2025 door de raad vastgesteld. De werkzaamheden voor bouwrijp maken zijn vertraagd en starten begin 2026. Hierop volgend starten de bouwwerkzaamheden voor de eerste woningen eind 2026.
Na participatie van de stedenbouwkundige doorwerking voor de noordzijde in Q2 2025, is de Update Gebiedsvisie Park De Zwijger-Deelgebied Hoven Oost eind 2025 vastgesteld in de gemeenteraad. Daarmee kunnen de plannen voor Park De Zwijger verder worden vormgegeven. In november 2025 is een vervolgovereenkomst gesloten met De Sleutels, Heijmans en de CV Kooiplein. Het eerste bouwplan van Park de Zwijger betreft "Touw". De eerste funderingswerkzaamheden zijn gestart in december 2025. Daarmee is de deadline van start bouw gehaald en is voldaan aan een van de voorwaarden uit de verkregen WBI-subsidie.
In 2026 zetten we de ontwerpfase van de deelgebieden voort. De bovenwijkse investeringen, waaronder de aanleg van de verlengde Kooilaan en de verdiepte ligging, zijn onderdeel van het project LRN. De bouwplannen worden door de initiatiefnemers verder gebracht. Voor de Park de Zwijger-Hoven Oost en project LRN zal een integraal wijziging omgevingsplan aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Voor het project LRN zal een aanvraag uitvoeringskrediet aan de gemeenteraad ter besluitvorming worden voorgelegd.
In overleg met de gemeente en de universiteit werkte de ontwikkelaar in 2025 verder aan de uitwerking van de bouwplannen voor de verschillende kavels van het Entreegebied. Om de plannen juridisch planologisch mogelijk te maken wordt een wijziging gemaakt op het omgevingsplan of wordt afgeweken met een omgevingsvergunning. De eerste twee gebouwen met 703 studentenwoningen zijn in 2023 opgeleverd. In 2025 werd het volgende gebouw opgeleverd met 150 sociale huurwoningen voor internationale medewerkers van de universiteit en 56 midden- en vrije sector huurwoningen. De start bouw van kavel 8 van het Entreegebied is een paar maanden verschoven naar begin 2026.
Het bestemmingsplan voor de Motorhuislocatie is in 2024 vastgesteld door de gemeenteraad. Eind december 2024 is beroep ingesteld tegen het vaststellingsbesluit waardoor het project circa 1,5 jaar vertraagt. In tegenstelling tot wat eerder gemeld is, zal de behandeling van het beroep in 2026 plaatsvinden.
De werkzaamheden voor verlegging van kabels en leidingen in Papagaaisbolwerk starten in mei 2026 in plaats van december 2025. Dit komt door leveringsproblemen bij Vattenfall.
De vergunningsaanvraag Buitenplanse OmgevingsPlanActiviteit (BOPA) voor de realisatie van 158 woningen in deelgebied J is door ontwikkelcombinatie OCE eind 2025 ingediend.
De bouw vordert gestaag; voor een deel van de ondergrondse parkeergarage zijn de palen geslagen, de CSM-wanden (type damwand) zijn aangebracht en de bouwkuip wordt ontgraven. Het slopen van het oude KPN-gebouw, oorspronkelijk voorzien voor medio 2026, heeft vertraging opgelopen. Netcongestie zorgt ervoor dat definitieve stroom voor de nieuwe KPN-voorziening (Metro Core) pas eind september 2026 beschikbaar is. Pas na migratie kan het oude gebouw worden gesloopt. De ontwikkelaar zoekt naar mogelijkheden om met een andere bouwvolgorde (eerder starten met toren 3) en het gefaseerd slopen van het oude KPN-gebouw de opgelopen vertraging in te lopen. De gemeente faciliteert waar mogelijk, maar heeft geen mogelijkheden om het bouwproces te versnellen.
Ten aanzien van Huis van de Buurt is, door uitloop van de werkzaamheden, de afronding in het eerste kwartaal van 2026 gepland. Voor het centrumgebied is de aanvraag uitvoeringskrediet naar verwachting voor eind 2026 voorzien. Dit is later dan gepland vanwege de benodigde voorbereidingstijd en het uitvoeren van een marktconsultatie ter voorbereiding op het besluit.
Nadat op het bestemmingsplan Plesmanlaan100 in maart 2024 door één appellant beroep is ingesteld, hebben we als gemeente samen met onze advocaat en de ontwikkelaar en zijn adviseurs een verweerschrift opgesteld. Onderdeel van dit verweerschrift is ook het herstelbesluit dat de raad in april 2025 heeft genomen, waarmee enkele onderwerpen van het bestemmingsplan op basis van het beroep zijn aangepast. In juni 2025 is het verweerschrift ingediend bij de Raad van State. De commissie Beroep en Bezwaar heeft in juni 2025 een beroepschrift op de door de gemeente verleende kapvergunning afgewezen. De ontwikkelaar heeft de kap uitgesteld tot er duidelijkheid is over een uitspraak van de Raad van State.
Op 21 november 2025 vond de inhoudelijke behandeling van het beroep plaats door de Raad van State. We verwachten in april 2026 de uitspraak op het beroep.
Doordat het bestemmingsplan is gecoördineerd met de verleende omgevingsvergunning, is er ook beroep ingesteld tegen de omgevingsvergunning en geldt de uitspraak straks ook voor de omgevingsvergunning. Bij een positieve uitspraak wil Urban Interest rond de zomerperiode starten met de sloopwerkzaamheden, waarna eind 2026 de start bouw kan plaatsvinden.
In 2025 zouden Portaal en De Sleutels tot nadere afspraken komen over ruil en/of verkoop van woningen. Dit is niet gelukt, waardoor verdere uitwerking van de Gebiedsvisie op zich laat wachten.
Begin 2026 worden gesprekken tussen bovengenoemde partijen en gemeente gevoerd om te verkennen op welke wijze de Gebiedsvisie tot uitwerking kan worden gebracht.
Projecten met rood stoplicht:
Het project is on hold gezet en de mogelijkheden voor een doorstart worden onderzocht. Dit is ook aangekondigd in de brief ‘Doorstart ontwikkeling Werninkterrein in relatie tot besluit GOW30’ met kenmerk Z/25/3901688 d.d. 28-10-2025.
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 6C1 Hogere kwaliteit en toename woningvoorraad | ||||||
6C1.a Toename aantal huurwoningen (exclusief studentenwoningen) | 721 | 332 | 928 | 371 | 501 | Nieuwbouwmonitor |
6C1.b Toename aantal zelfstandige studentenwoningen | 0 | 992 | 393 | 0 | 0 | Nieuwbouwmonitor |
6C1.c Toename aantal onzelfstandige studentenwoningen | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Nieuwbouwmonitor |
6C1.b Toename aantal koopwoningen | 276 | 58 | 181 | 65 | 58 | Nieuwbouwmonitor |
6C1.c Aantal vernietigde woningen | 125* | 107* | 90 | 3 | 217 | Nieuwbouwmonitor |
6C1.d Gemiddelde WOZ waarde | 345 | 390 | 394 | 409 | - | CBS (BBV - via wsjg) |
6C1.e Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen | 13,1 | 19,4 | 16,5 | nnb | - | CBS (BBV - via wsjg) |
6C1.f Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden | € 875 | € 913 | € 984 | € 1.033 | - | COELO (BBV - via wsjg) |
6C1.g Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden | € 1.172 | € 1.226 | € 1.324 | € 1.322 | - | COELO (BBV - via wsjg) |
* In de jaarstukken van 2024 is een incorrecte waarde opgenomen. Dit is het juiste getal.
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
6D1 Klimaatneutrale gebouwde omgeving in 2050 | 6D1.1 Energiebesparing | |
6D1.2 Opwek duurzame energie | ||
6D1.3 Warmtetransitie |
In dichtbebouwde steden als Leiden is collectieve warmte, met behulp van warmtenetten op alle temperatuurniveaus, een belangrijk onderdeel van de nieuwe, aardgasvrije stad. Om tot uitvoering te komen is het belangrijk dat randvoorwaarden, zoals financiering, (publieke) realisatiekracht en wetgeving, op orde zijn. Daar werkt het rijk hard aan en ook de gemeente Leiden zet zich daarvoor in. In 2025 zijn grote stappen gezet naar de oprichting van een regionaal publiek integraal warmtebedrijf (RPIW). Hiervoor heeft de gemeenteraad financiële middelen gereserveerd voor de uitvoering. Naast de eerder aangenomen Wgiw (wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie), stemde de Eerste Kamer op 9 december ook in met de Wet collectieve warmte (Wcw). Deze wet verplicht een publiek meerderheidsbelang in warmtebedrijven en een nieuwe tariefregulering op basis van kostprijs en transparantie. Dit is een belangrijke basis voor betaalbaarheid en vergroot het vertrouwen in warmtenetten.
Het aannemen van de Wcw zorgt voor meer duidelijkheid over de toekomst van private en publieke warmtebedrijven. In 2024 heeft Vattenfall voor Leiden aangegeven, onder de huidige omstandigheden, niet meer grootschalig bestaande bouw aan te willen sluiten. Als gemeente Leiden zijn we het gesprek gestart over de mogelijkheden voor uitbreiding van het bestaande stadswarmtenet, bijvoorbeeld via derdenlevering (gebruik maken van het warmtenet van Vattenfall). Publieke warmtebedrijven, met voldoende realisatiekracht, staan echter nog niet klaar. Wel hebben we in 2025 stappen gezet om een regionaal publiek integraal warmtebedrijf (PIW) op te richten met onze vijf buurgemeenten Leiderdorp, Oegstgeest, Zoeterwoude, Katwijk en Voorschoten. We werken met hen samen in de Warmte Leidse Regio en zetten ons in om, met behulp van een warmtebedrijf met een publiek meerderheidsaandeel, woningen duurzaam te verwarmen. Dit in nauwe samenwerking met onze partners Energie Beheer Nederland (EBN) en Firan (die inmiddels deelnemen aan de samenwerking vanuit dochterbedrijven onder respectievelijk de naam Nationale Deelneming Warmte en Alliander Warmte Investeringsbedrijf). Onder andere met behulp van de warmtebronnen WLQ+ en geothermie, maar mogelijk ook met kleinere, meer lokale bronnen. In verschillende gebiedsaanpakken zetten we al stappen richting de uitvoering en zorgen we dat projecten overdraagbaar zijn aan dit nog op te richten warmtebedrijf. In 2025 is nog een startnotitie wijkuitvoeringsplan energietransitie vastgesteld door het college, voor de Merenwijk-Laag. Dit markeert ook daar de start van de omschakeling.
De gemeente doet dus wat nodig is, maar dit vertaalt zich nog niet altijd in daadwerkelijke resultaten. Mede door de moeizame start van de afgelopen jaren op landelijk niveau en de lastige opstartfase voor gemeenten, komen onze ambitieuze doelen (zoals 8.000 nieuwe aansluitingen op een warmtenet in 2030) onder druk te staan. Tegelijkertijd lopen andere zaken wel voorspoedig. De aanleg van WLQ+ gaat door en zorgt in 2028 voor een nieuwe warmtebron voor het bestaande warmtenet van Vattenfall en aanvullende capaciteit om daar eventueel op uit te breiden. We professionaliseren de samenwerking met lokale initiatieven verder, waar Energiek Leiden (EL) een belangrijke rol in speelt.
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 6D1 Klimaatneutrale gebouwde omgeving in 2050 | ||||||
6D1.a CO2 uitstoot gebouwde omgeving, in tonnen | 260.000 | 225.000 | 215.000 | nnb | ≤ 225.000 | RWS, via Klimaatmonitor |
6D1.b Percentage huishoudens in energiearmoede | 4,2% | 4,9% | 6,3% | nnb | ≤ 4,0% | TNO |
6D1.c Aantal geregistreerde woningen met energielabel E, F of G | 7.410 | 7.185 | 6.840* | 6.645 | ≤ 4.630 | RVO, via Klimaatmonitor |
6D1.d Totaal energieverbruik gebouwde omgeving, in TJ | 4.300 | 3.900 | 3.900 | nnb | ≤ 4.500 | Klimaatmonitor |
6D1.e Aandeel duurzame warmtebronnen in geleverde warmtemix | 0% | 0% | 0% | nnb | ≥ 11% | Warmte-etiket Vattenfall |
6D1.f CO2-emissie van het warmtenet per GJ, in kg** | 42,8 | 46,3 | 46,0 | nnb | ≤ 29 | Warmte-etiket Vattenfall |
6D1.g Hernieuwbare elektriciteit via zon, in TJ | 111 | 136 | 159 | nnb | ≥ 168 | CBS, via Klimaatmonitor |
6D1.h Percentage bekende hernieuwbare energie | 5,5% | 6,3% | nnb | nnb | ≥ 20% | Klimaatmonitor |
6D1.i Aantal woningen op een warmtenet (schatting) | 12.800 | 13.000 | 13.600 | nnb | ≥ 16.600 | CBS, via Klimaatmonitor |
6D1.j Aantal woningen met elektrische verwarming | 3.600 | 4.400 | 5.600 | nnb | ≥ 4.200 | CBS, via Klimaatmonitor |
6D1.k Aantal woningen dat gebruik maakt van een aardgasinstallatie | 43.900 | 43.800 | 43.700 | nnb | ≤ 36.000 | CBS, via Klimaatmonitor |
* In de jaarstukken van 2024 is een incorrecte waarde opgenomen. Dit is het juiste getal. **De reden dat de CO2-emissie van het warmtenet (uitgedrukt in kg/GJ) niet voldoet aan de streefwaarde is dat het warmtenet gevoed wordt vanuit de gasgestookte Uniper centrale en hulpketels in de Stevenshof. Ondanks de hoge efficiëntie van de centrale is dit ongeveer de maximaal haalbare score voor het warmtenet op dit moment. Dus ook komende jaren zal de waarde ongeveer gelijk blijven. Dit verbetert pas significant wanneer Vattenfall het bestaande warmtenet voedt vanuit Warmtelinq. Vattenfall bouwt warmtecentrale De Sleutel om havenwarmte uit de Rotterdamse haven te leveren aan het warmtenet in de regio Leiden. Naar verwachting bereikt de eerste havenwarmte Leiden in de zomer van 2028. Naar verwachting zal de streefwaarde voor het bestaande warmtenet daarmee in kalenderjaar 2029 voor het eerst worden gehaald.
In 2025 zijn de volgende kaderstellende beleidsstukken vastgesteld:
Stedelijke ontwikkeling | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Ruimtelijke planvorming en plantoetsing | Lasten | 11.030 | 11.468 | 1.110 | 12.579 | 11.521 | 1.058 |
Baten | -7.069 | -5.390 | -1.815 | -7.205 | -8.085 | 880 | |
Saldo | 3.960 | 6.079 | -704 | 5.374 | 3.436 | 1.938 | |
Gemeentelijk vastgoed | Lasten | 42.057 | 25.319 | 14.281 | 39.600 | 32.497 | 7.103 |
Baten | 32.186 | -25.989 | -10.824 | -36.813 | -32.223 | -4.590 | |
Saldo | 74.243 | -670 | 3.456 | 2.786 | 273 | 2.513 | |
Wonen | Lasten | 676 | 712 | 366 | 1.078 | 767 | 311 |
Baten | -1.322 | -94 | -350 | -444 | -472 | 29 | |
Saldo | -646 | 619 | 16 | 634 | 295 | 339 | |
Energietransitie | Lasten | 5.160 | 4.289 | 4.188 | 8.477 | 7.618 | 859 |
Baten | -3.697 | -2.840 | -5.337 | -8.177 | -7.286 | -891 | |
Saldo | 1.463 | 1.449 | -1.149 | 300 | 332 | -32 | |
Programma | Lasten | 58.922 | 41.789 | 19.945 | 61.734 | 52.403 | 9.331 |
Baten | 20.097 | -34.313 | -18.326 | -52.639 | -48.067 | -4.572 | |
Saldo van baten en lasten | 79.020 | 7.477 | 1.618 | 9.095 | 4.337 | 4.759 | |
Reserves | Toevoeging | 51.122 | 4.711 | 14.661 | 19.373 | 20.383 | -1.010 |
Onttrekking | -131.398 | -3.303 | -7.615 | -10.918 | -9.833 | -1.084 | |
Mutaties reserves | -80.276 | 1.408 | 7.047 | 8.455 | 10.550 | -2.095 | |
Resultaat | -1.256 | 8.885 | 8.665 | 17.550 | 14.886 | 2.664 |
Reserves programma 6 | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Reserve grondexploitaties P6 | Toevoeging | 43.997 | 2.720 | 8.412 | 11.132 | 11.206 | -74 |
Onttrekking | -23.267 | -935 | -7.541 | -8.476 | -7.941 | -536 | |
Saldo | 20.730 | 1.785 | 871 | 2.656 | 3.265 | -610 | |
Reserve bovenwijkse voorz. Grondbedr. P6 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -194 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -194 | - | - | - | - | - | |
Reserve afkoopsommen erfpacht | Toevoeging | 0 | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -102.986 | -1.688 | 1.688 | - | - | - | |
Saldo | -102.986 | -1.688 | 1.688 | - | - | - | |
Reserve afkoop adm.kst. Erfpacht | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -3 | -3 | -174 | -177 | -177 | -0 | |
Saldo | -3 | -3 | -174 | -177 | -177 | -0 | |
Egalisatiereserve inkomsten bouwleges P6 | Toevoeging | 3.734 | - | 2.350 | 2.350 | 3.260 | -910 |
Onttrekking | -134 | -339 | - | -339 | -339 | -0 | |
Saldo | 3.599 | -339 | 2.350 | 2.011 | 2.922 | -910 | |
Reserve sociale huurwoningen | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -16 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -16 | - | - | - | - | - | |
Reserve Leids uitvoeringspr LUBO 2016 P6 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -514 | - | -336 | -336 | -336 | -0 | |
Saldo | -514 | - | -336 | -336 | -336 | -0 | |
Reserve herstruct.woongebieden SvZ&V | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -16 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -16 | - | - | - | - | - | |
Reserve risico's projecten in uitvoering | Toevoeging | 1.843 | - | 141 | 141 | 141 | 0 |
Onttrekking | - | - | -955 | -955 | -955 | 0 | |
Saldo | 1.843 | - | -814 | -814 | -814 | 0 | |
Reserve exploitatie Oppenheimstraat P6 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -52 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -52 | - | - | - | - | - | |
Reserve Stedelijke Ontwikkeling P6 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -163 | - | -174 | -174 | - | -174 | |
Saldo | -163 | - | -174 | -174 | - | -174 | |
Reserve asbestsanering (P6) | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | - | -155 | -155 | - | -155 | |
Saldo | - | - | -155 | -155 | - | -155 | |
Reserve parkeren P6 | Toevoeging | - | -26 | - | -26 | - | -26 |
Onttrekking | -26 | - | - | - | -26 | 26 | |
Saldo | -26 | -26 | - | -26 | -26 | 0 | |
Reserve bedrijfsvoering plankosten P6 | Toevoeging | 37 | - | 4.358 | 4.358 | 4.358 | - |
Onttrekking | -37 | - | - | - | - | - | |
Saldo | - | - | 4.358 | 4.358 | 4.358 | - | |
Reserve Duurzame Stad P6 | Toevoeging | 1.332 | 2.017 | -600 | 1.417 | 1.417 | -0 |
Onttrekking | -3.991 | -338 | 212 | -126 | -60 | -66 | |
Saldo | -2.659 | 1.679 | -388 | 1.292 | 1.357 | -66 | |
Reserve instandhouding molens | Toevoeging | 180 | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | - | -180 | -180 | - | -180 | |
Saldo | 180 | - | -180 | -180 | - | -180 | |
Totaal | Toevoeging | 51.122 | 4.711 | 14.661 | 19.373 | 20.383 | -1.010 |
Onttrekking | -131.398 | -3.303 | -7.615 | -10.918 | -9.833 | -1.084 | |
Reserves programma 6 | -80.276 | 1.408 | 7.047 | 8.455 | 10.550 | -2.095 |
BELEIDSTERREINEN
Toelichting op beleidsterreinen met financiële afwijkingen (op de lasten en/of baten) > € 250.000.
Algemeen
Het saldo van baten en lasten van het programma Stedelijke Ontwikkeling is voor de reservemutaties
€ 4,8 miljoen positief. Het positieve resultaat komt tot stand doordat binnen het programma de totale lasten een voordeel laten zien van € 9,3 miljoen. De totale baten van het programma laten een nadeel zien van
€ 4,5 miljoen. Hieronder wordt per beleidsterrein zowel de afwijking van de lasten als de afwijking van de baten nader toegelicht. Voor het voordelig saldo zijn voorstellen gemaakt voor bestemming van dit resultaat.
De werkelijke lasten zijn € 1,0 miljoen lager dan begroot. Reden is onder meer het niet volledig inzetten van het incidenteel budget voor aanjagen verstedelijkingsdoelen (€ 100.000 voordeel). Het budget exploitatiebijdragen aan investeringen heeft een voordeel van € 50.000. Dit betreft de bijdragen vanuit een reserve aan het budget invoering programma Omgevingswet. Deze middelen zijn in 2025 niet volledig uitgegeven en worden doorgeschoven naar 2026. Dit geldt ook voor het incidenteel budget voor implementatie omgevingswet wat volledig is begroot in 2025 (€ 700.000). Ook de werkelijke lasten van het handhaven op naleven van bouwregelgeving zijn lager (€ 100.000 voordeel). Reden is dat de werkelijke proceskosten voor uitvoering van de Wet Goed Verhuurderschap lager zijn als gevolg van minder procedures.
Het voordeel op de baten van € 900.000 komt grotendeels tot stand door het realiseren van hogere leges
(€ 800.000) voor bouwvergunningen. De inkomsten uit leges zijn voor een groot deel toe te schrijven aan bouwprojecten op het BioScience park, Willem de Zwijgerlaan, Corantijnstraat en Lammenschansweg. Daarnaast zijn de gerealiseerde baten voor ruimtelijke ontwikkelingen (externe bijdrage per te realiseren woning) € 100.000 hoger dan begroot.
Het resultaat van het beleidsterrein gemeentelijk vastgoed is € 2,1 miljoen positief. Dit saldo komt tot stand doordat de werkelijke lasten binnen dit beleidsterrein afgerond € 7,1 miljoen lager zijn (voordeel) dan begroot wat resulteert in een voordeel aan de lastenkant. Daarnaast zijn de werkelijke baten afgerond € 4,6 miljoen lager dan begroot (nadeel) wat resulteert in een nadeel aan de batenkant. In onderstaande tabel zijn de voordelen en nadelen van het beleidsterrein Gemeentelijk vastgoed per betreffende prestatie opgenomen. Deze voordelen en nadelen worden onder de tabel nader toegelicht.
Prestatie (bedragen x € 1.000) | Begroting 2025 | Rekening 2025 | Verschil | ||
Prestatie voeren erfpachtbedrijf | Lasten | 1.963 | 1.833 | 130 | voordeel |
Baten | -3.847 | -4.854 | 1.007 | voordeel | |
Prestatie opstellen MPG en Vermogensbeheer Grondexploitaties | Lasten | 24.355 | 17.118 | 7.237 | voordeel |
Baten | -22.406 | -17.331 | -5.076 | nadeel | |
Prestatie exploiteren van gemeentelijke gebouwen | Lasten | 13.281 | 13.546 | -265 | nadeel |
Baten | -10.560 | -10.039 | -521 | nadeel | |
Totaal beleidsterrein Gemeentelijk vastgoed | Lasten | 39.600 | 32.497 | 7.103 | voordeel |
Baten | -36.813 | -32.223 | -4.590 | nadeel |
Prestatie voeren erfpachtbedrijf
De werkelijke lasten zijn € 130.000 lager dan begroot (voordeel). Dit komt met name door lagere kosten voor ICT (erfpachtsysteem Totallink) en inhuur. De werkelijke baten binnen deze prestatie zijn € 1,0 miljoen hoger dan begroot (voordeel). Deze hogere opbrengst is voornamelijk het gevolg van incidentele opbrengsten door verkoop van erfpachtgronden naar volledige eigendom en canonherzieningen. Daarnaast zijn er suppletievergoedingen ontvangen van woningbouwvereniging Ons Doel voor het omzetten van erfpachtpercelen met sociale huurwoningen naar erfpachtpercelen met koopwoningen.
Prestatie opstellen Meerjaren Perspectief Grondexploitaties en Vermogensbeheer
Lasten
De werkelijke lasten zijn € 7,2 miljoen lager dan begroot (voordeel). Voornaamste redenen worden hieronder toegelicht.
a - Lasten actieve grondexploitaties
De gerealiseerde lasten van de grondexploitaties zijn in 2025 afgerond € 8,6 miljoen lager dan begroot (voordeel). De niet gerealiseerde lasten schuiven door naar 2026. Zie voor een nadere toelichting van alle gemeentelijke grondexploitaties paragraaf 2.3.7 Grondbeleid.
b - Beheerskosten tijdelijk vastgoed
De beheerskosten van het tijdelijk vastgoed (strategisch vastgoed) zijn ten opzichte van het beschikbare budget met € 400.000 overschreden (nadeel). Overschrijding komt tot stand door hogere afrekening energiekosten voorgaande jaren en tegenvallers op het uitvoeren van het onderhoud van het tijdelijk vastgoed. In 2025 is ook de OZB eigenaren hoger dan gebudgeteerd als gevolg van door de BSGR in rekening gebrachte OZB van voorgaande jaren.
c - Subsidie ontwikkeling Rooseveltstraat plot 1a
De gemeente heeft van het Rijk en van de provincie een tweetal subsidies ontvangen voor dekken onrendabele top gebiedsontwikkeling Roosevelt West. Hiervan is in 2025 € 870.000 niet ingezet (voordeel) en schuift door naar 2026.
d - Lasten werken voor derden (facilitair grondbeleid)
Het werken voor derden budget betreft projecten van derden waarbij de gemeente met een initiatiefnemer een intentieovereenkomst dan wel een anterieure overeenkomst heeft afgesloten. Om deze lasten te kunnen bekostigen ontvangt de gemeente een exploitatiebijdrage van de initiatiefnemer die gelijk is aan de te maken kosten. In 2025 zijn de totaal gerealiseerde lasten € 2,1 miljoen hoger dan begroot (nadeel). Tegenover deze hogere lasten zijn in 2025 ook een hogere exploitatiebijdrages van derden ontvangen, zie hiervoor de toelichting bij punt .
e - Voorziening negatieve grondexploitaties
De voorziening negatieve grondexploitaties neemt in 2025 af met € 360.000. Voor het toevoegen van rente aan de voorziening is in de exploitatie budget begroot. Doordat de voorziening in 2025 minder negatief wordt resulteert dit in de rekening van baten en lasten in een voordeel van afgerond € 280.000.
f - Afboeken extra plankosten Werninkterrein
Om de verkeersveiligheid in de stad te verbeteren is de zogenaamde GOW30 (gebiedsontsluitingsweg max. 30km per uur) ingevoerd. Voor het project Werninkterrein betekent dit extra verkeersonderzoeken en dus ook extra kosten. In 2025 resulteert dit voor het project Werninkterrein in een nadeel van € 619.000. Een deel ter grootte van € 295.000 is gedekt uit het krediet Projecten initiatieven derden (PID), welke gedekt wordt door de reserve Grondexploitaties. Deze kosten worden niet volgens het revolving fund mechanisme vanuit het project terugbetaald. Voor het deel ‘werken voor derden’ ter grootte van € 324.000 wordt voorgesteld deze af te boeken ten laste van het jaarrekeningsaldo van 2025.
g - Exploitatiebijdrage aan investeringen
Het budget exploitatiebijdragen aan investeringen heeft een voordeel van € 50.000. Dit betreft verschillende bijdragen vanuit reserves aan kredieten die nog niet volledig zijn uitgegeven en worden doorgeschoven naar 2026.
h - Plankosten gebiedsgerichte projectoverstijgende sturing Spoorzone
De werkelijke plankosten zijn in 2025 € 200.000 lager (voordeel). Reden is dat het volledig budget (€ 700.000) in 2025 is begroot. Dit budget heeft betrekking heeft op meerdere jaren.
Baten
De werkelijke baten zijn € 5,0 miljoen lager dan begroot (nadeel). Voornaamste redenen worden hieronder toegelicht.
a - Baten actieve grondexploitaties
De gerealiseerde baten van de grondexploitaties zijn in 2025 € 8,6 miljoen lager dan begroot (nadeel). De niet gerealiseerde opbrengsten in 2025 schuiven door naar 2026. Zie voor een nadere toelichting van alle gemeentelijke grondexploitaties paragraaf 2.3.7 Grondbeleid.
b- Baten werken voor derden (facilitair grondbeleid)
Zie ook toelichting hierboven bij punt d - . In 2025 zijn de gerealiseerde opbrengsten € 2,2 miljoen hoger dan begroot (voordeel).
c- Subsidie ontwikkeling Rooseveltstraat plot 1a
De gemeente heeft van het Rijk en van de provincie twee subsidies ontvangen voor dekken onrendabele top gebiedsontwikkeling Roosevelt West. Hiervan is in 2025 € 870.000 niet ingezet (nadeel) en deze schuift door naar 2026.
d - Rijksbijdrage realisatiestimulans
De nieuwe Rijksregeling ‘Realisatiestimulans’ zal ervoor zorgen dat de start van de bouw van betaalbare woningen de komende jaren zal worden beloond met een vaste bijdrage van het Rijk. Met de Realisatiestimulans krijgen gemeenten € 7.000 voor iedere betaalbare woning waarvan de bouw is gestart in de periode 2025-2029. Voor 2025 heeft de gemeente € 2,7 miljoen ontvangen (voordeel).
e - Bijdragen tijdelijk vastgoed
Als gevolg van aflopen huurcontract tijdelijk vastgoed ontstaat een nadeel van € 100.000. Daarnaast is het niet gelukt om bij het pand aan de Gooimeerlaan de volledige energielasten af te rekenen met de voormalige gebruiker (€ 100.000 nadeel).
f - Herinrichting openbare ruimte Verbeekstraat
Voor herinrichten openbare ruimte Verbeekstraat ontvangt de gemeente Leiden een bijdrage van de ontwikkelende partij. Deze bijdrage is in 2025 niet volledig gerealiseerd en schuift door naar 2026. Voor 2025 betreft dit een nadeel van € 200.000.
Prestatie exploiteren van gemeentelijke gebouwen
De werkelijke lasten binnen deze prestatie zijn € 300.000 hoger dan begroot (nadeel). De voornaamte reden worden hieronder toegelicht.
De werkelijke baten zijn € 500.000 lager dan begroot (nadeel). Betreft afrekening servicekosten van 2024 (€ 100.000 nadeel). Bij een aantal huurders is in 2024 onterecht een zogenaamde nog te ontvangen huur opgenomen (€ 150.000 nadeel). De ontvangen vergoeding van multifunctionele accommodaties is in 2025 € 200.000 lager dan begroot (nadeel) aangezien op basis van werkelijke kosten wordt afgerekend.
De werkelijke lasten binnen dit beleidsterrein zijn afgerond € 400.000 lager dan begroot (voordeel). De incidentele budgetten die volledig in 2025 zijn begroot (maar voor meerdere jaren beschikbaar) voor huurteam wonen en de incidentele middelen voor uitvoering wet betaalbare huur zijn niet volledig ingezet en schuiven door naar 2026.
De werkelijke baten zijn € 26.000 hoger (voordeel) dan begroot.
Binnen het beleidsterrein Energietransitie zijn de werkelijke lasten € 900.000 lager dan begroot (voordeel). Bij een aantal projecten is het beschikbare budget in 2025 niet volledig ingezet. Voornaamste reden is dat deze budgetten over meerdere jaren ingezet gaan worden, maar grotendeels begroot zijn in 2025 en 2026. Er is in 2025 minder besteed aan het samenwerkingsverband Warmte Leidse Regio, het project energiearmoede en het project isolatie offensief. Voor warmtetransitie en opwek duurzame energie is meer uitgegeven.
De werkelijke baten zijn € 900.000 lager dan begroot (nadeel) dit houdt verband met de lagere lasten. Voor het samenwerkingsverband Warmte Leidse Regio is minder doorbelast aan de deelnemende gemeenten, EBN en Firan en er is minder gerealiseerd op de projecten gedekt door een rijkssubsidie (isolatie).
RESERVES
Toelichting op afwijkingen Reserves > € 250.000.
Reserve Grondexploitaties
De werkelijke storting in de reserve is € 74.000 hoger dan begroot (voordeel). Reden is dat de begrote grondopbrengst voor het project Trien Semlerstraat niet is gerealiseerd (€ 240.000 nadeel). Daarnaast is de subsidie voor het project Werninkterrein € 45.000 lager (nadeel). De storting in de voorziening negatieve grondexploitaties neemt af met € 360.000 (voordeel) als gevolg van verbetering resultaat grondexploitaties.
De werkelijke onttrekking aan de reserve is € 536.000 lager dan begroot (voordeel). Reden is dat de investeringen die worden gedekt uit deze reserve niet volledig zijn ingezet in 2025 en dus ook niet volledig worden onttrokken aan de reserve (€ 280.000 voordeel). Dit betreft de projecten restplan Aalmarkt, herontwikkeling energiepark, bedrijventerrein Groenoord en STEO Rijnsburgerblok K3-4. De begrote onttrekking voor het project Trien Semlerstraat is niet gerealiseerd (€ 240.000 voordeel). De bijdrage vanuit de reserve voor de Provada is in 2025 € 15.000 lager gebleken (voordeel).
Egalisatiereserve Inkomsten bouwleges
Doordat er meer grote bouwaanvragen zijn ontvangen dan geraamd is er € 910.000 meer gestort in de reserve.
Reserve Stedelijke ontwikkeling P6
De reserve Stedelijke ontwikkeling wordt onder andere ingezet voor uitvoering project Wonen boven winkels. In 2025 zijn hiervoor geen uitgaven gedaan waardoor het beschikbare budget vanuit deze reserve niet is ingezet.
Reserve Asbestsanering
In 2025 zijn geen gemeentelijke panden gesaneerd op asbest. Hierdoor is het beschikbare budget vanuit deze reserve niet ingezet.
Reserve Parkeren P6
Er is een negatieve storting begroot wat in feite neerkomt op een onttrekking. Er is dan ook een onttrekking gerealiseerd. Dit heeft geen invloed op de stand van de reserve.
Reserve Duurzame stad P6
De onttrekking aan de reserve is € 66.000 lager doordat het incidentele budget voor 'adviezen burgerberaad versnellen energietransitie' in 2025 niet volledig is ingezet
Reserve Instandhouding molens
In 2024 is deze reserve ingericht en is eenmalig € 180.000 in deze reserve gestort voor instandhouding molen De Helder en de Maredijkmolen. Deze middelen worden ingezet voor uitvoeren onderhoud draaigevoelige onderdelen. In 2025 zijn deze middelen niet ingezet.
INVESTERINGEN
Overschrijdingen op investeringskredieten
7100139 Bodemsanering
Op het krediet bodemsanering heeft een overschrijding plaats gevonden van € 200.000. Dit heeft te maken met verwijdering van bodemverontreiniging aan de Plesmanlaan. Deze overschrijdiging komt ten laste van het rekeningsaldo 2025.
7101300 Krediet Initiatieven derden
Het krediet Initiatieven derden is ingesteld om aanloopkosten (zowel gemeentelijke plankosten als onderzoekskosten die overeenkomstig de Wet ruimtelijke ordening verhaald moeten worden op de initiatiefnemer) van projecten waarbij het initiatief bij een marktpartij ligt te kunnen voorfinancieren. Dit betreft de voorfinanciering tot sluiten anterieure overeenkomsten. In 2025 laat dit krediet een overschrijding zien van € 285.000 als gevolg van hogere voorfinanciering waarbij nog niet alle middelen volledig zijn gerevolveerd. Deze overschrijding wordt gedekt door een niet geraamde opbrengst.
7101634 PID Rooseveltstraat West plot 1A-T brandsma
Dit krediet wordt in 2025 met € 300.000 overschreden. Het projectbudget is tussentijds niet opgehoogd aangezien de verwachting was dat de anterieure overeenkomst in het 4e kwartaal van 2025 getekend zou gaan worden. Dit is doorgeschoven naar 2026. Middels de in de anterieure overeenkomst overeen te komen exploitatiebijdrage worden de voorgefinancierde middelen afgerekend.
In 2024 is de eerste koop realisatie overeenkomst ondertekend met OCE voor deelgebeid J (voorheen Stadsbouwhuis). De komende jaren moeten ook de overige vastgoedontwikkelingen leiden tot koop realisatie overeenkomsten en vervolgens tot bouwactiviteiten.
De voornaamste vastgoedontwikkelingen zijn deelgebieden E en J, met ieder circa 150 woningen. De planning voor deelgebied J houdt rekening met start bouw fase 1 begin 2027 en start bouw fase 2 eind 2027, en oplevering vastgoed medio 2029. De planning voor deelgebied E gaat uit van start bouw begin 2029 en oplevering vastgoed eind 2030. Bij beide projecten zijn er diverse afhankelijkheden, zoals verlegging kabels/leidingen en het ontmantelen van bestaande gebouwen. Deelgebied G&H bevat de realisatie van het Makershuis (werkruimte) en 30 sociale huurwoningen. Start bouw niet eerder dan eind 2028 en de oplevering eind 2030. Verder wordt mogelijk in deelgebied B de ontwikkeling van Papagaaisbolwerk 18-20 aan de scope toegevoegd, de planning hiervan ontbreekt op dit moment nog. De totale gebiedsontwikkeling loopt door tot 2030-2032.
7102185 PID Zernikedreef
Voor dit project is eind 2025 een exploitatiebijdrage van de initiatiefnemer ontvangen. Deze bijdrage is niet meer verwerkt in de begroting waardoor dit project per einde jaar een overschrijdiging heeft.
7102186 PID Pesthuislaan 8
Voor dit project is per eind 2025 een kleine overschrijding ontstaan die in 2026 afgerekend gaat worden met de initatiefnemer.
Toelichting op investeringskredieten die worden afgesloten met een opvallend overschot
Niet van toepassing.
Toelichting op investeringskredieten ouder dan drie jaar die niet afgesloten worden bij de jaarrekening
7100152 Gevelsanering woningen
Het krediet is nodig om aan de verplichtingen vanuit de rijksoverheid te kunnen voldoen om de gevels van de zogenaamde A-lijstwoningen te saneren voor wat betreft het geluid, alsmede voor de verplichte geluidsanering van niet gemelde woningen die wel in de saneringsprojecten moeten worden meegenomen. Prognose is dat de werkzaamheden tot en met 2030 zullen doorlopen.
7100245 Muziekcentrum De Nobel
Om (geluid-) technische problemen inzichtelijk te maken is een uitgebreid onderzoek gedaan door TNO en Level-acoustics. De definitieve rapportage is nog niet volledig afgerond en zal naar verwachting leiden tot concrete, op korte termijn, uit te voeren maatregelen. Het krediet kan pas na afronding daarvan afgesloten worden.
7100459 Wonen boven winkels
Het project is in 2016 uitgebreid en het budget is hierdoor verhoogd. In 2018 is het project opnieuw verlengd voor de komende jaren. De verwachting is dat het krediet in 2026 afgesloten gaat worden.
7101129 Invoering Omgevingswet
Dit krediet mag nog niet worden afgesloten omdat de transitiefase voor Implementatie van de nieuwe omgevingswet nog niet is afgerond. Met de inwerkingtreding op 1 januari 2024 is de échte transitiefase gestart. Deze loopt tot uiterlijk 2032. Tot die tijd zullen we het krediet gebruiken om de extra kosten die deze transitiefase met zich mee brengt te kunnen dekken.
7100788 Multifunctioneel maken Merendroom
De bedoeling is om het pand multifunctioneel te maken zodat het gebruikt kan worden door verschillende instellingen. Om dit mogelijk te maken is een ruimte nodig die nu nog is verhuurd. Het plan kan dus pas worden uitgevoerd na beëindiging huurcontract.
7101068 Verbetering entree minder-validen Oude Vest
Het onderzoek naar huisvesting voor BplusC is nog steeds gaande. Hierover is overleg met BplusC. Afhankelijk van de uitkomst van het huisvestingsonderzoek zal worden besloten of dit krediet gebruikt gaat worden. De verwachting is dat dit in 2026 duidelijk gaat worden
7101177 Tijdelijke maatregelen Lammenschansdriehoek
Het krediet is bedoeld om te investeren in leefbaarheid in (tijdelijke situaties tijdens) de gebiedsontwikkeling. Gebiedsontwikkeling is een langjarig proces en kent een uitgebreide fasering. De eerste fasestappen in de Lammenschansdriehoek zijn inmiddels gezet, met de oplevering van het Bètaplein en de Leidse Schans. Hierbij waren nog weinig aanvullende maatregelen nodig. Het aantal nog te verwachten maatregelen is inmiddels toegenomen. De noodzaak om te investeren in (tijdelijke) leefbaarheid is daarmee ook gegroeid. De afgelopen periode is het Kanaalpark heringericht waarbij leefbaarheid een belangrijk thema was. Binnenkort worden ook de eerste gebouwen aan de Lammenschansstrip opgeleverd. Verwachting is dat met name rondom de Lammenschansstrip tijdelijke maatregelen nodig zullen zijn. Het krediet kan daarom niet worden afgesloten.
7101781 Watercompensatie polder Lammenschans
Dit krediet zal in 2025 tot en met 2027 nog nodig zijn om kosten te maken t.g.v. watercompensatie a.g.v. de ontpolderingsopgave van de Lammenschansdriehoek en het maken van oppervlakte water in afstemming met het Hoogheemraadschap. Hierdoor kan het krediet niet worden afgesloten. Pas in 2026 / 2027 kunnen we fase 2 van de openbare ruimte aanleggen omdat op dit moment de bouwperiode van de diverse ontwikkelingen plaatsvindt.
7101829 Kopermolen
In april 2025 heeft uw raad het uitvoeringskrediet beschikbaar gesteld voor de aanleg van de openbare ruimte bij de Kopermolen. Deze aanleg wordt in verschillende fase uitgevoerd en loopt door tot 2030.
7101839 Telderskade gebied
De voorbereiding van de Grondexplotatie ontwikkeling Telderskade centrum is nog in voorbereiding en naar verwachting wordt eind 2026 een besluit“aanvraag uitvoeringskrediet” aan de raad voorgelegd waarin voorgesteld zal worden een grondexploitatie te openen.
7101838 Boshuizerkade 119 (1e fase HvB) gebouw
De renovatie van Huis van de Buurt duurt langer dan verwacht. Dit komt door onvoorziene omstandigheden die samenhangen met de monumentale status van het gebouw. In 2026 wordt de renovatie afgerond en het krediet afgesloten.
7101857 Asbestsanering
Dit krediet wordt ingezet voor asbestsanering gemeentelijk vastgoed en kan nog niet worden afgesloten aangezien hier lopende verplichtingen op zitten.
7101960 Herontwikkeling Kaasmarkt
Het project ten behoeve van de herontwikkeling van de Kaasmarkt is in 2025 hervat. Naar verwachting vindt de realisatie van (een eerste deel) plaats in 2028. Afhankelijk van het programma autoluwe binnenstad kan het project op een nog nader te bepalen moment volledig worde uitgevoerd waarna het project zal worden afgerond.
7101601 Morssingelblok H2-5
Ten aanzien van de gebiedsontwikkeling op deze locatie zijn begin 2026 vervolgstappen gezet om te komen tot een allonge op de intentieovereenkomst met de ontwikkelaar. De uitkomsten hiervan waren eind 2025 nog niet definitief, waardoor dit krediet nog niet afgesloten kan worden.
7101627 STEO - De Geus
Deze gebiedsontwikkeling is nog volop in uitvoering en wordt naar verwachting in 2028 opgeleverd. Tot die tijd blijft gemeentelijke inzet nodig.
7101781 Watercompensatie polder Lammenschans
Dit krediet zal in 2026 tot en met 2027 nog nodig zijn om kosten te maken t.g.v. watercompensatie a.g.v. de ontpolderingsopgave van de Lammenschansdriehoek en het maken van oppervlakte water in afstemming met het Hoogheemraadschap. Hierdoor kan het krediet niet worden afgesloten. Pas in 2026 / 2027 kunnen we fase 2 van de openbare ruimte aanleggen omdat op dit moment de bouwperiode van de diverse ontwikkelingen plaatsvindt.
7101861 Vastgoedontwikkeling Energiepark
In 2024 is de eerste koop realisatie overeenkomst ondertekend met OCE voor deelgebeid J (voorheen Stadsbouwhuis). De komende jaren moeten ook de overige vastgoedontwikkelingen leiden tot koop realisatie overeenkomsten en vervolgens tot bouwactiviteiten. De gebiedsontwikkeling loopt door tot 2030-2032.
7101833 PID Verbeekstraat
Gemeente en initiatiefnemer zijn in onderhandeling over de intentieovereenkomst. De haalbaarheid van het project is een uitdaging en in samenwerking met een taxateur en bouwkostenadviseur moet de business case nogmaals worden doorgerekend. Dit moet leiden tot een Go/No-go. Tot dan is het noodzakelijk dat het krediet open blijft staan omdat de gemeente hiervoor ook nog uren moet maken.
7101823 PID Barthen (Project Initiatieven Derden)
Naar verwachting wordt in 2026 een overeenkomst gesloten met de initiatiefnemer met als doel om de gerealiseerde plankosten te verrekenen middels grondverkoop. Dit krediet moet daarom open blijven staan.
7102098 PID Archimedesweg
Herontwikkeling van Archimedesweg 15 is vertraagd en nog niet afgerond. Het krediet kan niet worden afgesloten omdat de overeenkomst met de ontwikkelaar nog intact is.
7102185 PID Zernikedreef 10
Herontwikkeling van Zernikedreef 10 is vertraagd en nog niet afgerond. Het krediet kan niet worden afgesloten omdat de overeenkomst met de ontwikkelaar nog intact is.
7102186 PID Pesthuislaan 8
Herontwikkeling van Pesthuislaan 8 is vertraagd en nog niet afgerond. Het krediet kan niet worden afgesloten omdat de overeenkomst met de ontwikkelaar nog intact is. Het bestemmingsplan is eind 2025 vastgesteld door de raad en zit nu in de beroepsfase. Tevens wordt er gewerkt aan de volgende fase, de realisatie van de plannen. Eén en ander zal nog zeker 1 a 2 jaar gaan duren.
7101634 PID Rooseveltstraat polt 1A-T Brandsma
Het project Rooseveltstraat (plot 1A) - Titus Brandsmalaan heeft door personele tekorten, vertraging opgelopen. De intentieovereenkomst wordt verlengd en de verwachting is om te komen tot een anterieure overeenkomst in het eerste kwartaal van 2026. Dit krediet blijft benodigd in 2026.
7101686 PID Mary Zeldenrustlaan
Het krediet kan nog niet worden afgesloten omdat er nog geen getekende anterieure overeenkomst ligt.
7101837 PID Opaalstraat e.o.
Het krediet kan nog niet worden afgesloten omdat er nog geen getekende anterieure overeenkomst ligt.
7101640 PID Lorentzkade fase 2
Het krediet kan nog niet worden afgesloten omdat er nog geen getekende anterieure overeenkomst ligt.
7101841 PID Plexus Kaiserstraat
Het krediet kan nog niet worden afgesloten omdat er nog geen getekende anterieure overeenkomst ligt.
7102178 klimaatinstallatie Driftstraat, 7102179 klimaatinstallatie Middelstegracht, 7102180 klimaatinstallatie Milanenhorst, 7102181 klimaatinstallatie Octavialaan, 7102182 klimaatinstallatie Roodenburgerstraat, 7102183 klimaatinstallatie Slachthuislaan, 7102184 klimaatinstallatie Topaaslaan
Deze kredieten moeten in 2026 nog beschikbaar blijven. Vanuit Vastgoed wordt gewerkt aan een voorstel om deze kredieten effectiever in te zetten zodat bredere verduurzamingsmaatregelen doorgevoerd kunnen gaan worden.
7102087 renovatie De Waag
De voorbereidingen voor het herstel van zowel het dak en de gevels als de historische reliëfs zijn inmiddels in volle gang. De exacte startdatum en duur van de restauratie is nog niet bekend. Momenteel wordt er gewerkt aan het aanvragen van de benodigde vergunningen.
7102324 Lokaal impulsbudget woningbouw (krediet prijsstijgingen woningbouw)
In de begroting 2024 is een krediet beschikbaar gesteld voor ‘Prijsstijgingen woningbouw’, met een omvang van € 8,5 miljoen. Dit incidentele krediet is onder de noemer ‘Lokaal Impulsbudget Woningbouw’ aan het college ter beschikking gesteld om tekorten in de businesscases van ontwikkelaars van woningbouwprojecten af te dekken, die als gevolg van sterk verslechterde marktomstandigheden (met name door gestegen rentes en hogere bouwkosten als gevolg van schaarste aan bouwpersoneel en bouwmaterialen) onder water zijn komen te staan. De raad heeft als criterium o.a. meegegeven dat het krediet besteed mag worden aan woningbouwprojecten die uiterlijk 2025 in uitvoering gaan.
Per 31-12-2025 zijn er 2 onttrekkingen gedaan aan het Lokaal Impulsbudget Woningbouw. Betreft Trien Semlerstraat (€ 424.000 - 14 woningen) en M-kavels Morspoortgebied (€ 4.216.000 - 515 woningen).
Begin 2026 volgde een onttrekking voor het project ‘Touw’ à €450.000,- (45 woningen).
Over de resterende € 3,4 miljoen zijn afspraken gemaakt met de ontwikkelaars van de Kopermolen (85 woningen) en de Lakenpoort (563 woningen). Aangezien deze projecten in 2025 in uitvoering zijn gegaan sluit een bijdrage vanuit het krediet aan deze tekorten aan bij de door de raad gekozen criteria. Daarmee is geen aanvullende besluitvorming nodig om deze onttrekkingen in 2026 te laten plaatsvinden waarna het krediet volledig uitgeput zal zijn.