Programmanummer | 4 | |
Commissie | Leefbaarheid en Bereikbaarheid | |
Portefeuille(s) | Klimaat, Mobiliteit & Financiën |
De missie van het programma Mobiliteit luidt: |
In de jaarstukken rapporteren we over de projecten die op oranje of rood staan. Alle projecten die verlopen volgens de doelstellingen van het project worden niet toegelicht. In de praktijk blijken projecten vaak vertraging op te lopen door onvoorziene omstandigheden. Zolang die vertraging geen effect heeft op het behalen van de doelstelling rapporteren we deze vertraging niet afzonderlijk. Alleen als de vertraging gevolgen heeft op het halen van een doel of effect heeft op een ander (raakvlak)project wordt er melding van gemaakt.
In 2025 is weer een goede stap gezet in het uitvoeren van de ambities in de Mobiliteitsnota, de Parkeervisie en de projecten in de uitvoeringsprogramma’s Leiden Duurzaam Bereikbaar en Autoluwe Binnenstad.
Vijf jaar geleden is de Agenda Autoluwe Binnenstad vastgesteld door de raad. Inmiddels zijn meerdere projecten uitgevoerd en nieuwe projecten staan klaar om te starten. De nieuwe projecten zijn onder andere de projecten binnen de Groene Lopers, maar ook nieuwe aandachtlocaties voor een verkeersveilige inrichting, zachte verkeersmaatregelen Levendaal, het weer starten van project Kaasmarkt en project Fietsparkeren Binnenstad.
De projecten binnen het programma Autoluwe Binnenstad hebben allemaal te maken met de verdeling van de schaarse ruimte in de binnenstad. Er zijn vragen over het participatieproces, met name in relatie tot eerder genomen besluiten. Om hier zorgvuldig en transparant mee om te gaan, hebben we binnen het programma in oktober een Omgevingsmanager aan het team toegevoegd. De omgevingsmanager zet zich in voor heldere communicatie en duidelijke afspraken over participatiemogelijkheden, en fungeert daarnaast als toegankelijk aanspreekpunt voor de omgeving.
Op 1 januari 2025 is de zero emissie zone stadsdistributie van start gegaan. Dit is zonder problemen verlopen, mede dankzij een uitgebreide communicatie periode/campagne en een waarschuwingsperiode tot 1 juli 2025. Er is veel aandacht geweest voor persoonlijke benadering en advisering van ondernemers en ook is ingezet op webinars en een informatiemarkt voor ondernemers en leveranciers. Daarbij zijn we coulant geweest in het toekennen van ontheffingen en is dankzij een leergroep van bedrijven het ontheffingenbeleid verfijnd. Dit was mogelijk omdat de gemeente Leiden namens de G40 en G4 een voortrekkersrol heeft naar het Rijk in het kader van de zero emissie zone en de onderhandelingen over de ontheffingen en toegangsbeleid zero emissie stadslogistiek.
Zero emissie wordt breed opgepakt met verduurzaming van het eigen wagenpark, het inkoop- en aanbestedingsbeleid en zero emissie vervoer over water voor afval en bouwlogistiek.
In de gemeente zijn vele laadpalen bijgeplaatst. Ruim 1500 laadpalen van circa 9 aanbieders zijn verspreid over Leiden beschikbaar voor de elektrische rijder. Laadpalen worden strategisch geplaatst op verzoek van de gemeente, waarbij de gemeente zorg draagt voor een goede mix en verspreiding van laadpalen in de stad. Daarbij bundelen we ook steeds meer laadpalen op centrale plekken in de wijk/buurt (laadpleinen). Ook werd met Ral-Zuidwest en Holland-Rijnland in 2025 de aanbesteding van snellaad en logistiek laden in 2026 voorbereidt. Tenslotte voorzien we als gemeente ook in bouwstroom en evenementenstroom in 2025.
Leiden staat op plek nummer 9 van alle gemeentes in Nederland op basis van het totaal aantal deelvoertuigen. Leiden staat op de 5e plaats voor aantal deelauto’s per 100.000 inwoners en op plek 8 voor het aantal deelfietsen per 100.000 inwoners. Het is in 2025 niet gelukt om een aanbieder van deelbakfietsen aan de slag te laten gaan in Leiden. Dit komt mede door het faillissement van een grote marktpartij waarna aanbieders van deelbakfietsen een tijdje terughoudend bleven. Uit een marktconsultatie blijkt dat een financiële bijdrage per deelbakfiets benodigd is. Hier was in 2025 geen geld voor gereserveerd. Sinds eind 2025 zijn we in gesprek met DeelfietsNederland over het eventueel plaatsen van deelbakfietsen.
De pilot deelfiets Donkey Republic als aanvulling op de OV-lijnen (Randstadnet) tussen Leiden, Oegstgeest, Katwijk en Leiden Bio Science Park loopt door. Regels en randvoorwaarden voor mogelijke verdere uitbreiding van stallings- en uitgifteplekken zijn in ontwikkeling.
In Holland-Rijnland verband wordt in het kader van de RIA bezien hoe we in de regio deelmobiliteit verder kunnen ontwikkelen en stimuleren. Er wordt een regionale visie- en actieagenda Deelmobiliteit en personenhubs vastgesteld in het eerste kwartaal van 2026, waar we in de loop van 2026 verder mee aan de slag zullen gaan.
In 2025 zijn 30 autodateparkeerplaatsen gerealiseerd. Het totaal aantal deelauto's komt daarmee op 158.
Aanvankelijk was de naamgeving ‘Parkeergarage Mendelweg’, aangezien het een openbare parkeergarage is met een P+R functie, hebben de gemeente en Naturalis in gezamenlijkheid besloten om de naam ‘P+R Naturalis’ te gebruiken. Begin 2026 is de P+R Naturalis in gebruik genomen.
Met de herinrichting van het Noordeinde is de verkeersveiligheid verbeterd en heeft de openbare ruimte een betere en groene uitstraling gekregen. De uitvoering, inclusief herstelwerkzaamheden, is in augustus 2025 afgerond.
Onderzoek naar ontdempen Kort Rapenburg is afgerond en in juli 2025 besproken in de raad. Het ontdempen van het Kort Rapenburg is toegevoegd aan de projectscope van de Groene Loper Stadsentree.
In 2025 is de voetgangeroversteekwijzer vastgesteld. In veel projecten werken we aan meer en betere ruimte voor de voetganger. Zo is er in 2025 gewerkt aan de Groene Loper Stadsentree, daar heeft de participatie op het schetsontwerp plaatsgevonden. Ook zijn er nieuwe ontwerpeisen voor geleidelijnen opgesteld voor het handboek. Actualisatie voetgangersbewegwijzering is nog niet uitgevoerd, door andere prioritering komt dit ook in 2026 niet aan bod.
In de binnenstad zijn ongeveer 60 parkeerplaatsen omgevormd voor fietsparkeerplaatsen, terrassen, vergroening en verblijfsruimten om de leefbaarheid te verbeteren. Zo zijn op het Rapenburg ten behoeve van het Noordeinde in maart de definitieve fietsenrekken geplaatst. Op de Langebrug zijn in juli 2025 bloembakken geplaatst om de ingang van Young Rembrandt Studio toegankelijk en zichtbaar te maken. Op 'T Gangetje / Nieuwe Rijn zijn parkeerplaatsen omgevormd voor ruimte voor voetganger, terras en fietsparkeren. Vooruitlopend op een nieuwe inrichting voor de Nieuwstraat heeft een inrichtingsproef plaatsgevonden.
In het kader van de City Deal Fietsen voor Iedereen zijn ook in 2025 fietslessen in Leiden verzorgd door Stichting BuZz. Met de bijdrage vanuit de City Deal zijn fietsen en andere materialen aangeschaft, is gezorgd voor extra promotie en is de organisatie verder opgezet. Deze City Deal loopt tot en met 2027.
Door het DB van Holland Rijnland is in 2025 het Programmaplan Doorfietsen voor de RIA-periode 2025-2027 vastgesteld. Eén van de geprioriteerde en uit te werken doorfietsroutes is route 2 Katwijk-Oegstgeest-Leiden. Deze route loopt in Leiden over de Wassenaarseweg. Als onderdeel van het programmaplan werkt Holland Rijnland een financieringsstrategie en lobbyaanpak uit.
In 2025 zijn meerdere nieuwe fietsprojecten gestart zoals de verkenning verbetering fietsroute Wassenaarseweg en het saneren en vervangen van afsluitpalen op fietsroutes.
Het uitvoeringskrediet voor de fietspoort Spanjaardsbrug is op 18 december 2025 vastgesteld door de Gemeenteraad.
Besloten is het project fietspad Broekweg niet uit te voeren. De verwachtte kosten voor het realiseren van een haalbaar alternatief wegen niet op tegen de baten. Het project brug Korte Vlietpad is nog niet gestart.
Voor het project Fietsroute Smaragdlaan - Hoge Morsweg is er duidelijkheid over de gewenste wegcategorisering GOW30. Uitvoering is opgeschoven en wordt nu verwacht in Q2 2026.
In 2025 zijn een groot aantal fietsparkeerplaatsen bij station de Vink in samenwerking met Gemeente Voorschoten, provincie Zuid-Holland en ProRail opgeleverd. Er is gestart met de bouw van fietsenstalling Lange Mare en de bouw van fietsenstalling Breestraat loopt door. Ook is in 2025 het project Fietsparkeren Binnenstad van start gegaan.
In 2025 zijn op 19 locaties in totaal 98 fietsenrekken geplaatst op verzoek van bewoners.
De wachttijden voor fietsers zijn verlaagd op de fietsoversteek Hogewoerd bij de Sint Jorissteeg. Fietsers hebben hier extra groen gekregen bij de verkeerslichten. De wachttijden voor het autoverkeer zijn daarentegen iets toegenomen op de route Hooigracht - Sint Jorissteeg.
Gemeente Leiden werkt al lang samen met buurgemeenten, de Provincie Zuid-Holland, IenW en ProRail aan Leiden Utrecht Beter Bereikbaar. Doel van dit project is een forse verbetering van de treinverbinding tussen Leiden en Utrecht. Regionale partijen hebben samen een WoKT aanvraag ingediend en gekregen waarbij de financiering rond is. Meerdere projecten gaan nu naar realisatie: de onderdoorgang bij Zoeterwoude, het nieuwe station Hazerswoude-Rijndijk. Gemeente Leiden verbetert ook de verkeersveiligheid op de Morsweg. Samen leidt het pakket tot het verhogen van de dalfrequentie op het spoor tussen Leiden en Utrecht.
In de eerste maanden van 2025 kon Qbuzz nog niet de dienstregeling rijden, die ze beloofd hadden. De dienst is tijdelijk afgeschaald en in januari hoefde de reiziger tijdelijk niet te betalen. Na een slechte start kwam de instroom van de nieuwe elektrische bussen van Qbuzz halverwege het jaar op gang. Alle bestelde bussen zijn geleverd en in dienst genomen.
In 2025 zijn er 14 bushaltes toegankelijk gemaakt voor mindervaliden. Daarnaast is de bushalte Ommedijkseweg bij het Valkenburgsemeer gerealiseerd. In januari 2026 is de bushalte in gebruik genomen. In 2025 is een start gemaakt om de nog niet toegankelijke bushaltes in de binnenstad toegankelijk te maken voor iedereen.
Het stationsgebied van Leiden is de toegangspoort van onze stad en hét OV-knooppunt dat de regio verbindt met de rest van het land. Station Leiden Centraal is het vijfde station van Nederland in reizigersaantallen en bedient een regio, die doorgroeit naar 400.000 inwoners. Dit zorgt in de toekomst voor een sterke groei van de reizigersstromen van openbaar vervoer, fiets en voetganger. Om deze groei te kunnen blijven faciliteren is een sprong nodig in kwaliteit en capaciteit van het OV-knooppunt. Dat doen we als onderdeel van de totale ontwikkeling van het stationsgebied met een flink programma van woningbouw en kantoren.
De ontwikkeling van knooppunt Leiden Centraal is onderdeel van de MIRT-Verkenning Oude Lijn, waarin de capaciteit van spoorlijn en nieuwe en bestaande stations tussen Leiden en Dordrecht wordt vergroot ten behoeve van woningbouw- en kantorenontwikkeling in heel de provincie. In Leiden werken we hiervoor samen met Rijk, provincie, NS en ProRail. Uiteraard worden ook omgevingspartijen en belanghebbenden bij de MIRT-verkenning betrokken.
In zowel de bestuurlijk overleggen MIRT, als Oude Lijn is het voorkeursalternatief Verhoogd Stadszijde (VKA) vastgesteld. Hiermee is een grote, belangrijke stap gezet om het trein- en busstation te verbouwen van een toekomstbestendig, veilig en aantrekkelijk Leiden Centraal dat past bij de groei van onze stad en de regio. Het voorkeursalternatief Verhoogd Stadszijde vormt de leidraad voor de verdere ontwikkeling van het stationsgebied: een nieuw en ruimer station met een brede reizigerstunnel, een verhoogd busstation aan de stadszijde en een groene, prettige openbare ruimte die de binnenstad en het Leiden Bio Science Park beter met elkaar verbindt. Gezamenlijk hebben Rijk, provincie en gemeente nu € 674 miljoen inclusief btw beschikbaar gesteld om een nieuw Leiden Centraal te bouwen.
De afronding van de MIRT-verkenning is medio 2026 gepland met een gezamenlijke voorkeursbeslissing en bestuurlijke overeenkomst van de projectpartners over de toekomstige inrichting van het stationsgebied. Daarna volgt de MIRT-Planning- en studiefase waarin de verschillende deelprojecten in het stationsgebied verder worden uitgewerkt, zoals fietsparkeren, inrichting van het busstation, capaciteitsverruiming van het reizigersdomein in het treinstation, het verbinden van stads- en LBSP-zijde van het spoor, de ontwikkeling van woningbouw, kantoren en voorzieningen en belangrijke randvoorwaarden als duurzaamheid, verkeersveiligheid en toegankelijkheid.
In 2025 is het parkeerbeleid in de binnenstad geëvalueerd. Belangrijke constatering is dat het beleid werkt en de parkeerdruk de afgelopen jaren is gedaald. Dit biedt de mogelijkheid om de kwaliteit van de openbare ruimte (verder) te verbeteren. Ook zijn er aanbevelingen gedaan om het beleid te optimaliseren.
Gedurende de Navo-top in Den Haag heeft Verkeersmanagement de grootschalige en ingrijpende afsluitingen beheerst met regelscenario’s. Om Leiden bereikbaar te houden is dit in nauwe samenwerking gegaan met Rijkswaterstaat en de Provincie.
In oktober 2025 is in het project Leidse Ring Noord – Plesmanlaan gestart met de voorbereidingen voor de hoofdfasering Plesmanlaan. Daarom zijn flankerende maatregelen getroffen waaronder plaatsing van een VRI op de ongeregelde kruising Vierlinghlaan – Dr Lelylaan. Met de nieuwe verkeerslichten zijn de wijken Lage Mors en Bockhorst goed ontsloten. Lijnbussen kunnen vanuit de wijk met prioriteit gemakkelijk linksaf de Dr. Lelylaan oprijden. Daarmee zijn de aanpassingen op de Vierlinghlaan voltooid.
In Leiderdorp zijn de voorbereidende werkzaamheden begonnen en buiten zichtbaar. Voor de Willem de Zwijgerlaan heeft de raad een gewijzigde gebiedsvisie voor Park de Zwijger vastgesteld. Hiermee zijn de raakvlakken met en de randvoorwaarden voor de Willem de Zwijgerlaan herzien. Nadere uitwerking tot een schetsontwerp is gestart.
Binnen het project Plesmanlaan hebben succesvol grootschalige verleggingen plaatsgevonden van kabels en leidingen in de eerste helft van het jaar. In Q4 is de Plesmanlaan zelf verlegd naar een tijdelijke inrichting om ruimte te creëren voor de aanleg van het nieuwe kruispunt met fietsonderdoorgangen.
De uitvoering van de herinrichting Jan van Houtkade/Koepoortsbrug is gestart in oktober 2025. De technische voorbereiding van het project heeft langer geduurd dan verwacht, mede omdat de aanbestedingsprocedure in eerste instantie niet goed doorlopen kon worden. De Jan van Houtkade is onderdeel van het Singelpark, maar hier is de ruimte voor de voetganger beperkt. Met de herinrichting wordt de Jan van Houtkade vergroend en de biodiversiteit en leefbaarheid verbeterd. Hiervoor wordt de maximumsnelheid verlaagd van 50 naar 30 kilometer per uur. Op de Koepoortsbrug wordt de verkeersveiligheid verbeterd en meer ruimte gegeven voor groen. Ook wordt de verbinding tussen de Herenstraat en de Doezastraat verbeteren.
De aanvraag uitvoeringskrediet voor de herinrichting van de Morsweg en Rijnzichtbrug is vastgesteld door de raad. Start uitvoering is voorzien medio 2027 in plaats van Q4 2026.
Op de Noord-zuid Verbindingsas zijn de laatste maatregelen getroffen om de verkeersveiligheid te verbeteren. De maatregelen aan de Darwinweg zijn al in 2024 afgerond. De maatregelen aan de Posthofrotonde (NZVA) zijn meegenomen in het project Verbeteren Verkeersveiligheid Houtkwartier. De werkzaamheden aan de Sandifortdreef zijn in mei 2025 uitgevoerd.
In 2025 is fase 1 van de leefbaarheidsstudie opgeleverd. De lange termijn maatregelen worden onderzocht in de leefbaarheidsstudie Leiden-Oegstgeest-Rijnsburg.
In juni 2025 zijn diverse schades in de parkeergarage Haarlemmerstraat geconstateerd, waardoor deze tijdelijk gesloten is. Herstelmaatregelen zijn opgesteld en de herstelwerkzaamheden worden in de 1e helft van 2026 uitgevoerd.
In oktober 2025 is door het college besloten af te zien van de ophoging van de parkeergarage. De parkeergarage wordt in 2027 gerenoveerd.
Van 3 tot 24 november 2025 is de campagne “Verkeer is een teamsport” gedraaid. In deze periode waren de campagne-uitingen te zien op mupi’s, citysigns en sociale media. De campagne-uitingen laten een combinatie van sportactiviteiten en verkeerssituaties zien. Ze hadden tot doel om de boodschap uit te dragen dat je in het verkeer, net als in een sportteam, samen optrekt en rekening houdt met elkaar. De campagne wordt in 2026 geëvalueerd.
Het afgelopen jaar is er een nieuw beleidskader GOW30 en een nieuwe wegencategoriseringkaart vastgesteld door de raad. De ambitie is op meer dan 80% van de wegen en straten de snelheid te verlagen naar 30 km/h. De straten worden in lopende projecten aangepast en daarna wordt de snelheid verlaagd. De verkeersdeelnemer kan aan de inrichting van de weg herkennen wat van hem verwacht wordt.
Het college heeft de ruimtelijke uitgangspunten voor de herinrichting van de Lammenschansweg vastgesteld.
De maatregelen op de fietsrotonde Herenstraat zijn uitgevoerd in 2025, overdracht naar beheer Q1 2026. De maatregelen op de fietsrotonde dragen bij aan het verder verbeteren van de verkeersveiligheid voor fietsers door het verlagen van de snelheid van fietsers en autoverkeer.
De werkzaamheden voor het project Ommedijkseweg - Haagse Schouwweg zijn in januari 2026 weer opgestart. Vanwege capaciteitstekorten heeft het project vertraging opgelopen.
In 2025 is het ontwerp voor de Grootte Vink - ontsluiting Voorschoten afgerond en zijn er wijzigingen doorgevoerd in de ontsluiting naar Voorschoten met betrekking tot het water en een overkluizing. Bestekken zijn in voorbereiding, net als een faseringsplan voor de uitvoering. Provincie heeft ingestemd met uitvoering in 2027, waarmee subsidie is veiliggesteld.
Net als vorig jaar hebben we de stand van zaken van schoolzones opgenomen. Zie tabel hieronder.
School | Planning | Actie |
Eerste Leidse Schoolvereniging | Schoolzone gereed | Gereed |
Haanstra | Schoolzone gereed | Gereed |
Vrije School Mareland | Schoolzone gereed | Gereed |
Er-Risèlèh | Schoolzone gereed | Gereed |
De Wereldwijzer | Schoolzone gereed | Gereed |
De Stevenshof | Schoolzone gereed | Gereed |
Lucas van Leyden (Steeg) | Schoolzone gereed | Gereed |
Lucas van Leyden (Vliet) | Schoolzone gereed | Gereed |
Korte Vlietschool | Schoolzone gereed | Gereed |
De Arcade | Schoolzone gereed | Gereed |
Mytylschool De Thermiek | Schoolzone gereed | Gereed |
Leimundo | Schoolzone gereed | Gereed |
De Ley | Schoolzone gereed | Gereed |
De Leidse Houtschool | Schoolzone gereed | Gereed |
International School Leiden (ISL) | Schoolzone gereed | Gereed |
St. Joseph | Schoolzone gereed | Gereed |
Lorentzschool | Schoolzone gereed | Gereed |
Woutertje Pieterse | Schoolzone gereed | Gereed |
De Vlieger | Schoolzone gereed | Gereed |
Auris De Weerklank | 2026 | Onderdeel van project rioolvervanging Hoge Mors |
De Morskring (Dam) | 2026 | lopend |
De Morskring (Storm) | 2026 | lopend |
Pacelli | 2026 | lopend |
De Zijlwijkschool | 2026/2027 | lopend |
De Dukdalf | 2026/2027 | lopend |
Montessorischool Apollo | Geen schoolzone | Nog geen actie |
De Tweemaster | 2026/2027 | lopend |
Kwintijn | 2026/2027 | lopend |
De Pionier | 2026 | lopend |
De Viersprong | Geen schoolzone | Nog geen actie |
De Springplank | Geen schoolzone | Nog geen actie |
De Singel | Geen schoolzone | Nog geen actie |
De Astronaut | Geen schoolzone | Nog geen actie |
Brede School Merenwijk | Geen schoolzone | Nog geen actie |
Anne Frankschool | Geen schoolzone | Nog geen actie |
PI-school De Brug | Geen schoolzone | Nog geen actie |
Winford | Geen schoolzone | Nog geen actie |
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
4A1 Verduurzaming Mobiliteit | 4A1.1 Beïnvloeding modal shift ten gunste van fiets, voetganger en openbaar vervoer | |
4A1.2 Stimuleren verduurzaming personen- en goederenvervoer | ||
4A1.3 Invoering zero-emissie stadslogistiek |
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 4A1 Verduurzaming mobiliteit | ||||||
4A1.a Percentage bewoners dat lopend, per (brom/ snor)fiets, scooter of openbaar vervoer naar werk, opleiding, binnenstad of winkels gaat | - | 85% | - | 88% | ≥ 85% | Stadsenquête |
4A1.b Percentage bewoners dat tevreden is over de hoeveelheid laadinfrastructuur in de buurt | - | - | - | 66% | ≥ 75% | Stadsenquête |
4A1.c Percentage huishoudens dat gebruik maakt van een deelautosysteem | - | 6% | - | 4% | ≥ 7% | Stadsenquête |
4A1.d Duurzaamheidsscore CROW totaal | voldoende | voldoende | voldoende | nnb | ≥ voldoende | CROW |
4A1.e Gemiddeld rapportcijfer op de vraag “Hoe prettig vindt u het om in uw buurt te wonen” voor de buurten Binnenstad-Noord en -Zuid tezamen | - | 8,0 | - | 8,2 | ≥ 8,0 | Stadsenquête |
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
4B1 Verbeteren bereikbaarheid | 4B1.1 Verbeteren bereikbaarheid voor voetgangers | |
4B1.2 Verbeteren bereikbaarheid fiets | ||
4B1.3 Verbeteren openbaar vervoer | ||
4B1.4 Waarborgen doorstroming | ||
4B1.5 Verbeteren parkeeraanbod |
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 4B1 Verbeteren bereikbaarheid | ||||||
4B1.a Percentage voetgangers dat geen of slechts af en toe hinder ondervindt in de binnenstad | - | 72% | - | 68% | ≥ 75% | Stadsenquête |
4B1.b Aantal fietsritten op werkdagen bij stadspoorten* | 75.388 | 79.773 | 74.562 | 74.930 | ≥ 89.750 | Afdeling Mobiliteit |
4B1.c Aantal check-ins op de stadslijnen (x 1.000) | 7.746 | 8.546 | 8.961 | nnb | ≥ +3% | Arriva |
4B1.d Aantal in- en uitstappers treinstations in Leiden gemiddeld per werkdag | 64.959 | 74.136** | 74.520 | nnb | ≥ 68.400 | NS |
4B1.e Percentage Leidenaren dat veel overlast van parkeerproblemen ondervindt | - | 16% | - | 17% | ≤ 20% | Veiligheidsmonitor |
4B1.f Percentage autobezitters dat parkeermogelijkheden voor bewoners in openbare ruimte bij huis met goed of voldoende beoordeelt | - | 77% | - | 72% | ≥ 75% | Stadsenquête |
4B1.g Percentage autobezitters dat parkeermogelijkheden voor bezoekers in openbare ruimte bij huis met goed of voldoende beoordeelt | - | 63% | - | 61% | ≥ 75% | Stadsenquête |
4B1.h Percentage fietsers dat de parkeermogelijkheden voor de fiets in de binnenstad van Leiden met uitstekend of goed beoordeelt | - | 65% | - | 65% | ≥ 75% | Stadsenquête |
4B1.i Percentage fietsers dat de parkeermogelijkheden voor de fiets bij het Centraal Station met uitstekend of goed beoordeelt | - | 69% | - | 70% | ≥ 75% | Stadsenquête |
4B1.j Percentage fietsers dat de parkeermogelijkheden voor de fiets in de woonbuurt met uitstekend of goed beoordeelt | - | 66% | - | 68% | ≥ 75% | Stadsenquête |
* ) In de zomer van 2025 zijn op een gemiddelde werkdag 74.930 fietsers geteld op de 29 fietstelpunten rondom Leiden. Dit is 16% minder dan de streefwaarde (89.750) en iets meer dan in 2024 (74.652). De streefwaarden (zoals benoemd in het Beleidsprogramma Fiets 2020-2030) zijn voor de coronapandemie opgesteld. Mogelijk hebben werk- of studie vanuit huis of andere factoren zoals het weer en vervoersalternatieven voor de fiets effect op deze indicator. In de coronajaren 2020 en 2021 is het fietsgebruik gedaald. Dat is zich aan het herstellen maar de groei tussen 2017 en 2025 heeft zich dus niet in een rechte lijn doorgezet. Ook is de toename in het fietsgebruik o.a. afhankelijk van de realisatie van woningbouw. De bouw van de grote woningbouwlocatie Valkenhorst is bijvoorbeeld nog niet gestart. Dat scheelt veel fietsers vanuit die richting. Het behalen van de streefwaarde is daarmee afhankelijk van diverse factoren die niet allemaal door de gemeente Leiden te beïnvloeden zijn. In 2030 kan beoordeeld worden of de ingeschatte groei van 40% werkelijkheid is geworden.**) In de jaarstukken van 2024 is een incorrecte waarde opgenomen. Dit is het juiste getal.
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
4C1 Verbeteren verkeersveiligheid | 4C1.1 Stimuleren verkeersveilig gedrag | |
4C1.2 Verbeteren verkeersveilige inrichting |
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 4C1 Verbeteren verkeersveiligheid | ||||||
4C1.a Percentage bewoners dat zich meestal of altijd veilig voelt in het verkeer in Leiden | - | 79% | - | 80% | ≥ 85% | Stadsenquête |
4C1.b Aantal letselongevallen over 3 jaar op de aandachtslocaties in de verkeersveiligheidsmonitor | 85 | 133* | 143 | nnb | ≤ 85 | Afdeling Mobiliteit |
* In de Jaarstukken 2024 stond ten onrechte het getal 127 vermeld als realisatiewaarde voor 2023. 133 is het juiste getal. 2023 staat overigens voor de periode 2021-2023.
In 2025 zijn de volgende kaderstellende beleidsstukken vastgesteld:
Mobiliteit | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Duurzame Mobiliteit | Lasten | 1.713 | 1.991 | -161 | 1.829 | 1.676 | 154 |
Baten | -412 | -403 | -12 | -415 | -420 | 4 | |
Saldo | 1.301 | 1.587 | -173 | 1.414 | 1.256 | 158 | |
Bereikbaarheid | Lasten | 25.408 | 27.528 | 324 | 27.852 | 25.132 | 2.720 |
Baten | -24.769 | -23.580 | -3.758 | -27.338 | -27.350 | 12 | |
Saldo | 639 | 3.949 | -3.434 | 514 | -2.218 | 2.732 | |
Verkeersveiligheid | Lasten | 1.034 | 1.127 | 89 | 1.216 | 1.422 | -206 |
Baten | -69 | - | - | - | -130 | 130 | |
Saldo | 964 | 1.127 | 89 | 1.216 | 1.291 | -75 | |
Parkeren | Lasten | 0 | - | - | - | - | - |
Baten | - | - | - | - | - | - | |
Saldo | 0 | - | - | - | - | - | |
Programma | Lasten | 28.155 | 30.646 | 251 | 30.898 | 28.230 | 2.667 |
Baten | -25.250 | -23.983 | -3.770 | -27.753 | -27.900 | 147 | |
Saldo van baten en lasten | 2.905 | 6.663 | -3.519 | 3.144 | 330 | 2.814 | |
Reserves | Toevoeging | 6.726 | 25.889 | 4.499 | 30.388 | 31.338 | -950 |
Onttrekking | -2.734 | -3.494 | 11 | -3.484 | -2.781 | -703 | |
Mutaties reserves | 3.993 | 22.395 | 4.509 | 26.904 | 28.557 | -1.653 | |
Resultaat | 6.897 | 29.058 | 990 | 30.048 | 28.887 | 1.162 |
Reserves programma 4 | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Reserve parkeren P4 | Toevoeging | 6.198 | 1.876 | 3.952 | 5.828 | 6.778 | -950 |
Onttrekking | -572 | -145 | -874 | -1.019 | -745 | -274 | |
Saldo | 5.626 | 1.731 | 3.078 | 4.810 | 6.034 | -1.224 | |
Reserve bereikbaarheidsprojecten | Toevoeging | 414 | 75 | 473 | 548 | 548 | 0 |
Onttrekking | -1.573 | - | -1.366 | -1.366 | -937 | -429 | |
Saldo | -1.160 | 75 | -893 | -818 | -389 | -429 | |
Reserve Duurzame Stad P4 | Toevoeging | 54 | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -588 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -534 | - | - | - | - | - | |
Reserve RVMK (reg verkeer en milieukrt) | Toevoeging | 60 | - | 74 | 74 | 74 | 0 |
Onttrekking | - | - | - | - | - | - | |
Saldo | 60 | - | 74 | 74 | 74 | 0 | |
Reserve OV knoop Leiden CS | Toevoeging | - | 23.938 | - | 23.938 | 23.938 | - |
Onttrekking | - | -3.349 | 2.250 | -1.099 | -1.099 | 0 | |
Saldo | - | 20.588 | 2.250 | 22.839 | 22.839 | 0 | |
Totaal | Toevoeging | 6.726 | 25.889 | 4.499 | 30.388 | 31.338 | -950 |
Onttrekking | -2.734 | -3.494 | 11 | -3.484 | -2.781 | -703 | |
Reserves programma 4 | 3.993 | 22.395 | 4.509 | 26.904 | 28.557 | -1.653 |
BELEIDSTERREINEN
Toelichting op beleidsterreinen met financiële afwijkingen (op de lasten en/of baten) > € 250.000.
Algemeen
Het resultaat op het programma mobiliteit bedraagt € 1.2 mln. voordelig. Na de bepaling van dit voordeel zijn voorstellen gemaakt voor bestemming van het resultaat en overheveling. Het resultaat op dit programma na bestemming en budgtoverheveling is nihil.
Bereikbaarheid
Op het beleidsterrein Bereikbaarheid is sprake van een voordeel van € 2,7 mln. Dit wordt veroorzaakt door een voordeel op de lasten van € 2,7 mln.
Voor wat betreft de lasten wordt het voordeel voor € 429.000 veroorzaakt door niet gerealiseerde bijdragen, gedekt door reserves, aan de diverse beschikbaar gestelde kredieten voor bijvoorbeeld de fietsenstalling aan de Lange Mare en Lorentz, het onderzoek spoor Leiden - Utrecht en plankosten definitiefase infrastructurele werken. De dekking voor deze kredieten blijft beschikbaar in 2026.
Ook is er sprake van een voordeel van € 1,3 mln. op de lasten van de gezamenlijke voorbereidende studiekosten van Leiden en externe partners voor het knooppunt Leiden Centraal. Dit voordeel blijft, conform afspraken met de partijen die betrokken zijn bij het MIRT-project "Oude Lijn", beschikbaar voor besteding in 2026. Daartegenover staat ook een lagere bijdrage van Rijk en Provincie van € 1,2 mln. die een jaar later, in 2026, zal worden ontvangen.
Op het Leidse deel van de voorbereidende studiekosten voor het knooppunt Leiden Centraal is sprake van een voordeel van € 99.000. Ook dit budget blijft beschikbaar voor besteding in 2026.
Op het budget voor aanvullende verkeersmaatregelen (van omleidingsroutes) Leiden Duurzaam Bereikbaar is sprake van een voordeel van € 331.000. Dit budget moet in 2026 beschikbaar blijven voor de eindafrekeningen van het geleverde werk. Ook zal er vanaf 2026 inzet nodig zijn van verkeersregelaars en zullen er werkzaamheden plaatsvinden om de wegen in oude staat terug te brengen.
Onderstaande tabel geeft inzicht in de resultataen van het auto- en fietsparkeren.
V=voordeel/N=nadeel in € | lasten | baten | saldo | |||
Autoparkeren | 166.000 | V | 1.112.000 | V | 1.278.000 | V |
Fietsparkeren | 291.000 | V | 36.000 | V | 327.000 | V |
Totaal | 457.000 | V | 1.148.000 | V | 1.605.000 | V |
Het voordeel op de lasten van € 457.000 wordt voor een bedrag van € 274.000 veroorzaakt door niet gerealiseerde bijdragen, gedekt door de reserve parkeren, aan de kredieten fietsenstalling Lange Mare en voorbereidingskosten/studies naar parkeren Leiden CS (Lorentz). De dekking voor beide kredieten blijft beschikbaar in 2026.
Het voordeel op de baten autoparkeren heeft vooral betrekking op een voordeel op het ondergronds parkeren in de garages Lammermarkt en Garenmarkt, in het bijzonder in de maanden november en december 2025.
Het voordelige resultaat van de lasten en baten binnen de parkeerexploitatie wordt verrekend met de reserve parkeren.
RESERVES
Toelichting op afwijkingen Reserves > € 250.000.
Het nadeel op de toevoegingen van € 950.000 aan de reserve wordt veroorzaakt door het verrekenen van het voordelige resultaat op de parkeerexploitatie in 2025 met de reserve parkeren.
Het nadeel van € 274.000 op de onttrekkingen aan de reserve parkeren wordt veroorzaakt door niet gerealiseerde bijdragen, gedekt door de reserve parkeren, aan de kredieten fietsenstalling Lange Mare (€ 196.000) en voorbereidingskosten/studies naar parkeren Leiden CS (€ 78.000). Voor beide nadelen geldt dat de dekking uit de reserve beschikbaar blijft voor 2026.
Het nadeel van € 429.000 op de onttrekkingen aan de reserve bereikbaarheidsprojecten heeft onder andere betrekking op niet gerealiseerde bijdragen, gedekt door de reserve bereikbaarheidsprojecten, aan bijvoorbeeld de kredieten voor plankosten definitiefase infrastructurele werken (€ 335.000). Dat geldt ook voor de kosten van het onderzoek verbeteren spoor Leiden CS - Utrecht CS (€ 12.818) en de Leidse (onderzoeks)kosten Rijnlandroute (€ 14.328). Voor al deze nadelen geldt dat de dekking uit de reserve beschikbaar blijft voor 2026.
Tot slot is er voor een bedrag van € 66.574 minder aan de reserve onttrokken voor de kosten van het management van autoluwe binnenstad. Ook dit bedrag blijft beschikbaar voor 2026
INVESTERINGEN
Overschrijdingen op investeringskredieten
Het onderzoek naar de verkeerssituatie op het Levendaal is zorgvuldig aangepakt waarbij meerdere invalshoeken zijn onderzocht. Vervolgens is het ontwerpproces gestart met het ramen van de bijbehorende kosten voor de ontwerpen en een advies voor zowel korte als middellange termijn maatregelen. Het opgestelde advies heeft daarbij gewacht op de resultaten van het GOW30 besluit (GebiedsOntsluitingsWeg met een maximumsnelheid van 30 km/u). Door de langere doorlooptijd hebben de plankosten een beperkte overschrijding van € 7.000 die worden gedekt uit het krediet plankosten definitefase infra.
Toelichting op investeringskredieten die worden afgesloten met een opvallend overschot
Er zijn geen relevante afwijkingen.
Toelichting op investeringskredieten ouder dan drie jaar die niet afgesloten worden bij de jaarrekening
Dit betreft een krediet waaruit het toegankelijk maken van 16 bushaltes is gedekt. Na een paar kleine aanpassingen in de openbare ruimte kan dit krediet in de loop van 2026 worden overgedragen aan beheer.
Dit project is niet ouder dan drie jaar maar de dekking van dit project uit het verzamelkrediet "toegankelijk maken bushaltes" wel waardoor dit project wel in de categorie ouder dan drie jaar valt.
In 2024 zijn de werkzaamheden in opdracht van de provincie Zuid-Holland aan de N206 Europaweg gestart en deze duren naar verwachting nog tot eind 2027. Daarna zal naar verwachting het krediet eind 2028 of begin 2029 afgesloten kunnen worden.
Er blijven regelmatig aanpassingen/toevoegingen op de bewegwijzering noodzakelijk. Het krediet blijft beschikbaar om deze aanpassingen de komende jaren te realiseren.
In 2025 is de realisatiefase gestart en zijn de leidingen van de netbeheerders verlegd. De zuidfasering en de flankerende verkeersmaatregelen in het BiosSciencepark zijn gerealiseerd en in gebruik genomen. De doorstroming en bereikbaarheid worden gevolgd en waar nodig bijgestuurd. Het project loopt tot en met eind 2027 en vanwege de nazorgperiode van de aannemer, overdracht aan de verschillende domeinbeheerders en de subsidieverantwoording zal het pas eind 2028 afgesloten kunnen worden.
In 2025 zijn er vooruitlopend op de realisatie van diverse kunstwerken vooruitlopende werkzaamheden verricht. De aannemer rondt in 2026 het ontwerpproces af en voorafgaand aan het werk aan de Leidse Ring Noord moet er nog een 50Kv leiding verlegd worden. De werkzaamheden zullen volgens de planning uiterlijk eind 2028 zijn afgerond.
Dit project heeft sterke samenhang met project Park de Zwijger. In 2025 is er een update van de gebiedsvisie Park de Zwijger deelgebied De Hoven Oost vastgesteld welke is opgtesteld in samenspraak met de woningbouwcorporatie en de ontwikkelaar. In 2026 wordt voor Noord een schetsontwerp voor de woningbouw gemaakt. Dit loopt gelijktijdig op met het schetontwerp voor de Leidse Ring Noord. Voor Zuid wordt in 2026 het masterplan afgerond. De inpassing van de woningbouwopgave heeft ook invloed op onderdelen van de Leidse Ring Noord. Ook het verleggen van de leidingen van verschillende netbeheerders heeft grote invloed op de planning van de werkzaamheden. Verwacht wordt dat dit krediet nog doorloopt tot 2035.
Dit is een doorlopend krediet waaruit op verzoek van bewoners kunnen fietsrekken geplaatst kunnen worden. Het krediet blijft beschikbaar om deze fietsenrekken te kunnen blijven plaatsen.
Het project fietspalen is recentelijk actief opgestart en zal nog een aantal jaar doorlopen. De dekking komt voort uit het krediet UVP wijkcirculatie en veiligheidsplan en is daarom ouder dan 3 jaar.
7101309 Fietsenstalling De Geus
Dit betreft de turn-key aankoop van de fietsenstalling welke medio 2028 wordt opgeleverd. Tot die tijd moet het krediet beschikbaar blijven.
7101631 Planstudie restopgave fietsparkeren Leiden CS
Dit krediet moet beschikbaar blijven tot oplevering van fietsenstalling De Geus en de afronding van de inzet van Prorail in 2028.
7102601 Bushalte Groenoord
Het onderzoek wordt in 2026 afgerond.
In 2024 zijn de werkzaamheden volgens planning en met de gewenste kwaliteit afgerond en in 2025 is het project overgedragen aan de beheerorganisatie. De beplanting onder het Le Carrefour-gebouw slaat niet goed aan. Om deze reden is er een alternatieve inrichting gemaakt welke in 2026 gerealiseerd wordt. Tevens vindt in 2026 de laatste subsidieafrekening plaats. Na afronding van deze werkzaamheden zal het krediet worden afgesloten.
7101784 t/m 7101786 Fietsenstalling De Geus Inrichtingskosten en installaties
Dit betreft diverse kredieten voor de inrichting en installaties van de fietsenstalling De Geus die medio 2028 wordt opgeleverd.
Het uitvoeringsbesluit is in februari 2024 vastgesteld. Dit besluit is genomen op basis van een voorlopig ontwerp-min. Afgelopen periode is er gewerkt aan het definitief ontwerp en deze is inmiddels vastgesteld. Ten opzichte van het uitvoeringsbesluit bleek de uitwerking van het ontwerp gecompliceerder dan verwacht, mede door gestelde eisen vanuit het hoogheemraadschap, het verleggen van de leidingen van netbeheerders en de ontsluiting van "Het Fortuyn van Voorschoten"waarvan de vergunning nog niet onherroepelijk is als gevolg van een procedure bij de Raad van State. Verwacht wordt dat het project eind 2027 opgeleverd wordt door de aannemer en in 2028 de overdracht aan beheer kan plaats vinden alsmede de eindafrekening van de subsidies.
Eind 2025 is er een besluit genomen voor de aanvraag uitvoeringskrediet. In 2026 wordt het werk volgens planning aanbesteed en zal in eind 2026 / begin 2027 in uitvoering gaan. De nazorgperiode van de aannemer loopt dan door tot in 2028 en ook de verantwoording van de subsidies en de afrekening met Leiderdorp zal dan afgewikkeld worden.
Samen met de provincie en vervoerder wordt gekeken of we de bereikbaarheid en verkeersveiligheid op middellange termijn kunnen verbeteren. Er lopen gesprekken mer de deiverse partners. In de tussentijd worden verkeersregelaars ingezet en staat het project stil.
Dit project is afgerond. Na de afrekening en ontvangst van de subsidie van de provincie kan het worden afgesloten.
Uit dit krediet worden doorlopend investeringen in verkeersvoorzieningen gedaan ter verbetering van de verkeersveiligheid in de Leidse wijken, zowel naar aanleiding van meldingen van bewoners als op basis van eigen bevindingen.
Uit dit krediet worden de kleinere investeringen (bijvoorbeeld verkeersdrempels) gedaan ter verbetering van de verkeersveiligheid in de wijken. Het krediet wordt gedekt uit het krediet UVP Wijkcirculatie en veiligheidsplan en is daarom ouder dan 3 jaar.
Het krediet Fietsknelpunten Stevenshof wordt naar verwachting in maart/april 2026 afgesloten. De financiële afhandeling met de opdrachtnemer zal naar verwachting begin 2026 worden afgerond.
Begin 2026 wordt een deel van het groen opnieuw ingeplant. Hierop zit nog nazorg en inboet ofwel kosten voor heel 2026 voordat de overdracht in beheer kan plaatsvinden. De verwachting is dat het krediet in 2026 wordt afgesloten.
De aanbesteding voor de herinrichting van de Haarlemmerweg werd afgerond in september 2025. De uitvoering is gestart in januari 2026 en loopt naar verwachting tot eind augustus 2026. De uitgaven worden daarom in 2026 gerealiseerd. De locatie "de Punt" wordt gebruikt als bouwplaats voor herinrichting Haarlemmerweg en zal na afronding starten inclusief werkzaamheden om de woonwagenlocatie beter te laten aansluiten op de Haarlemmerweg.
De fietsroute Agaatlaan - Christiaan Huygenslaan is onderdeel van de vernieuwingen in de Hoge Mors. De vernieuwingen in de wijk zijn nog niet afgerond waardoor dit krediet nog niet kan worden afgesloten.
De werkzaamheden zijn in 2025 afgerond. De subsidieverantwoording vindt in 2026 plaats en daarom moet het krediet nog in 2026 open blijven staan.
In het voorjaar van 2025 zijn de Ruimtelijke uitgangspunten voor het project vastgesteld door het college en daarna met een voorhangprocedure behandeld door de raad. In maart 2026 ligt de aanvraag voorbereidingskrediet ter besluitvorming bij de raad. Na de vaststelling van die aanvraag gaat het project verder in de ontwerpfase.
Beide kredieten blijven benodigd omdat het project nog in uitvoering is. De doorlooptijd is verlengd door mislukte aanbestedingen en geconstateerde constructieve schades, waardoor de parkeergarage tijdelijk is gesloten. De herstelwerkzaamheden zijn inmiddels gestart en worden naar verwachting eind juli 2026 afgerond. Aansluitend worden de bouwkundige en installatietechnische werkzaamheden voorbereid, met uitvoering voorzien in 2027.
Dit is een nog lopend project waarbij alle 34 basisscholen in Leiden een verkeersveilige schoolomgeving krijgen. De uitvoering vindt gefaseerd plaats. Een groot deel van de scholen hebben al een schoolomgeving. Op 17 scholen zijn nog werkzaamheden nodig.
7101844 inrichting fietsenstalling Mosterdsteeg
De uit te voeren werkzaamheden zijn complexer dan in eerste instantie aangenomen. De verwachting is dat in 2026 met de inrichting gestart gaat worden en de oplevering begin 2027 plaatsvindt.
Het project kan nog niet worden afgesloten. In 2027 zal fase 4 nog uitgevoerd worden door de Universiteit Leiden waar de gemeente ook financieel aan bijdraagt.
Het project kan nog niet worden afgesloten. In 2027 zal fase 4 nog uitgevoerd worden door de Universiteit Leiden waar de gemeente ook financieel aan bijdraagt.
Het project Masterplan Houtkwartier is op dit moment in uitvoering en kan dus niet worden afgesloten.
Het krediet kan nog niet worden afgesloten. Het project is nog niet uitgevoerd. De uitvoering van het project vindt gefaseerd plaats. De eerste fase wordt in 2026 uitgevoerd. Voor andere projectdelen is het ontwerp afgerond en wordt in 2026 een aanbesteding gehouden, zodat deze projectdelen naar verwachting in 2027 kan worden uitgevoerd. Dit is ook deels afhankelijk van andere projecten en de voortgang hierin, zoals de Rijnzichtbrug.
De P+R Naturalis wordt begin februari 2026 door Naturalis in gebruik genomen. Naar verwachting zal eind 2026 de voetgangersbrug naar de parkeergarage gerealiseerd worden, met de aangrenzende buitenruimte. Het project zal naar verwachting in 2027 geheel afgerond worden.
Dit project bestaat uit meerdere onderdelen. Het voorterrein van de Hogeschool is in 2025 gerealiseerd, de Groene Driehoek zal – samen met de Voetgangsbrug Mendelweg – in 2026 ingericht worden. De Fietsenstalling en Rechthoek volgen naar verwachting eind 2026 en halverwege 2027.
De maatregelen op de Herenstraat zijn uitgevoerd in mei 2025. Er is nog een aantal restpunten gebleken die voor de overdracht afgerond moeten worden. Bijvoorbeeld het overrijden van de banden door grotere voertuigen. Deze punten worden de komende maand aangepakt door de aannemer. Daarna wordt het krediet afgesloten.
Het project ten behoeve van de herontwikkeling Kaasmarkt is in 2025 hervat. Naar verwachting vindt de realisatie van een eerste deel plaats in 2028. Afhankelijk van het programma autoluwe binnenstad kan het project volledig worden uitgevoerd.
7101716 Fietsparkeren De Vink
Het project vraagt veel voorbereidingstijd van Prorail. De opstalovereenkomst is in 2023 getekend en de realisatieovereenkomst in het 1e kwartaal van 2024. De werkzaamheden zijn gestart in 2025 en het werk zal in 2026 worden opgeleverd.