2.3.3 Onderhoud kapitaalgoederen

In deze paragraaf wordt aangegeven hoe kapitaalgoederen in gemeentelijk eigendom worden beheerd. In de Financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet (RV 13.0017), staat in artikel 13 dat er een actueel beleidskader onderhoud kapitaalgoederen is.

Voor de vervangingsinvesteringen wordt u verwezen naar Bijlage 5.4 Staat van Investeringskredieten. Het verloop van de voorzieningen wordt toegelicht in de balans/financiële positie.

Beleidskader
De Beleidsnota Onderhoud kapitaalgoederen vormt het beleidskader voor de uitvoering van het onderhoud en het beoogde onderhoudsniveau. Uitvoering van dit beleidskader leidt tot een bestendige situatie waarin de kapitaalgoederen worden onderhouden conform vastgestelde functionaliteit en kwaliteitsniveau (ambities bijvoorbeeld schoon en veilig) waarbij de totale kosten worden geoptimaliseerd.

De beleidskaders en de bijbehorende beheerplannen van de kapitaalgoederen bevatten per kapitaalgoed:

• de werkzaamheden die in het kader van de instandhouding van het kapitaalgoed gedaan worden;
• het onderhoudsniveau;
• de grootte van het areaal;
• de kosten voor de instandhouding van het kapitaalgoed zoals klein en groot onderhoud en vervangingskosten;
• de huidige staat van onderhoud zoals een technische beoordeling en schouw van de kwaliteit van het kapitaalgoed;
• een scenario voor het onderhoud van kapitaalgoederen.

Binnen Leiden is in 2025 sprake van de volgende kapitaalgoederen:

1. Water (o.a. baggeren)
2. Openbare verlichting
3. Groen ( inclusief bomen)
4. Kunstwerken
5. Walmuren, beschoeiingen en natuurvriendelijke oevers
6. Straatmeubilair
7. Spelen
8. Wegen
9. Riolering
10. Vastgoed
11. Sportaccommodaties

Overzicht beheerplannen

In 2021 zijn de nieuwe Uitvoeringsprogramma's Beheer (verder beheerplan genoemd) 2022-2026 voor de kapitaalgoederen vastgesteld. In 2023 is het nieuwe Integraal Waterketenplan 2024-2028 vastgesteld. De volgende beheerplannen worden per programma opgenomen.

Onderstaand wordt per kapitaalgoed ingegaan op: Beleidskader, Doelen en Financiën en Prestaties.

Water

Gewenst kwaliteitsniveau.

De gemeente onderhoudt de watergangen op het niveau van beeldkwaliteitsniveau B CROW. En we doen dit om de waterkwantiteit te borgen en de waterkwaliteit te verbeteren. Het reguliere onderhoud en het groot onderhoud van watergangen wordt uitgevoerd volgens het Uitvoeringsprogramma Water 2022-2026, conform de “Legger” en de gedragscode “Wet Natuurbescherming voor waterschappen”.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Het regulier onderhoud fonteinen.
• Het 'vissen van bladafval/zwerkvuil'.
• De jaarlijkse "Schouw Rijnland", hierbij is circa 110 km watergang geschoond van vegetatie binnen de grenzen van de Wet Natuurbescherming, volgens het ecologisch werkprotocol van waterschappen.
• Voorbereiding baggercluster 2024/2025 van diverse watergangen.
• Reinigen van duikers en waar nodig herstellen.

­Openbare Verlichting

Gewenst kwaliteitsniveau.

Voor nieuw aan te brengen openbare verlichting past de gemeente Leiden de landelijk geaccepteerde Richtlijn Openbare Verlichting (ROVL-2011) toe. Het garanderen van veiligheid, van iedereen die zich in de buurt van elektrische installaties bevindt of er arbeid aan verricht, wordt geregeld door het toepassen van de normen NEN 1010 (voor de aanleg van installaties) en NEN 3140 (voor de bedrijfsvoering van bestaande installaties). Voor lichtmasten streven we visueel naar beeldkwaliteitsniveau B conform CROW.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Wijkgerichte vervanging uitgevoerd van masten en armaturen op basis van levensduur (waar mogelijk in combinatie met andere domeinen/projecten);
• Wijkgericht conservering van lichtmasten.
• De geplande vervangingen conform het Beheerplan OVL zijn uitgevoerd.
• De reguliere werkzaamheden (dagelijks- en grootonderhoud) zijn verspreid over het gehele gebied van de gemeente uitgevoerd.
• Bij vervanging van illuminatieverlichting van bijzondere gebouwen en objecten blijft de doelstelling om bij vervanging in een eigen aan/uitschakeling in de installatie te voorzien. In de praktijk wordt per geval bekeken of dit haalbaar is tegen acceptabele kosten. Aan/uit schakeling wordt in alle gevallen met astronomische klokken geregeld.
• De energielevering van elektriciteit (2024) is contractueel geregeld. Leiden kocht en koopt haar elektriciteit 100% duurzaam in.

Groen 

Gewenst kwaliteitsniveau.

Voor groen geldt de onderhoudsambitie “beeldkwaliteitsniveau B CROW” (en voor 3 parken beeldkwaliteit A). Daarnaast zijn er in 2024 werkzaamheden uitgevoerd om de kwaliteit van het groen te verbeteren en te vergroten.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Ook in 2024 zijn locaties in Leiden vergroend. Naast de vele geveltuinen en boomspiegels zijn de onderstaande versteende locaties omgezet naar een groenere plek vanuit de Groene Kansenkaart:
  • Franchimontlaan/Melchior Treublaan
  • Marie Jungiusstraat
  • Plein Amsterdamse Jofferspad
  • Novapassage.
• De biodiversiteit verbetert door ecologischer te maaien;  diverse gazons zijn omgevormd naar bermen of sommige bermen maaien we inmiddels met een andere maaifrequentie. Er is het afgelopen  jaar ca. 118.685 m2 (8 ha) aan oppervlakte berm bijgekomen in plaats van verharding, plantvakken, weide en/of gazon. Hierdoor krijgen kruiden meer kans en ontstaan voedselcorridors voor insecten. Het beheersysteem is afgelopen jaar sterk verbeterd en zijn de arealen beter inzichtelijk gemaakt. De toename in areaal is daarom deels een systeemcorrectie. Het werkelijke areaal is flink toegenomen maar het is niet te achterhalen hoeveel vierkante meter dit precies is geweest.
• Het  sinusbeheer (maaien in sinusvormige patronen) is overgezet naar mozaïek maaien. Met mozaïek maaien wordt er in delen gemaaid. Hierdoor ontstaat er een variatie in de berm.
• Op diverse locaties in de stad is gewerkt aan groeiplaatsverbetering van bomen. Hierbij wordt een afweging gemaakt op basis van doelmatigheid. Bij een klein aantal bomen met een lage levensverwachting wordt de groeiplaats niet meer verbeterd en is het vertrekpunt beter om in een later stadium goed opnieuw te beginnen. Over het algemeen worden de bomen die wortelproblemen geven, voorzien van voeding om wortelopdruk in de toekomst te voorkomen.
• Er is uitvoering gegeven aan het beheerbewust inrichten. Vanuit groenbeheer houdt dit in dat bij reconstructievakken gestreefd wordt naar een inrichting die zowel extensief in beheer is, als vormgegeven wordt met soorten die de biodiversiteit bevorderen.
• In het plantseizoen 2025/2026 zijn er 24 extra bomen geplant waarbij altijd gekeken is wat ecologisch waardevol is voor die locatie zonder daarmee punten te vergeten zoals juiste standplaats, gebruiksdruk, schaduw, vruchtvallen en functie van de boom voor die locatie.
• Ook in Leiden zien we de laatste jaren een toename van (ongewenste) exotische planten. Hierbij moet onder andere gedacht worden aan de reuzenberenklauw en de Japanse duizendknoop. Niet alleen andere planten en diersoorten ervaren hier hinder van maar ook privébezittingen kunnen hierdoor aangetast worden. In 2025 zijn locaties waar de Japanse Duizendknoop groeit aangepakt om verdere verspreiding te voorkomen.
• Ca. 190 kwarrende bomen (zieke of niet groeiende) bomen zijn vervangen waarmee de gezondheid van het bomenbestand is toegenomen. Dit staat los van de bomen die vanuit projecten vervangen zijn.

Kunstwerken 

Gewenst kwaliteitsniveau.

De bruggen, tunnels en viaducten worden beheerd en onderhouden op het vastgestelde onderhoudsniveau B CROW. De specifieke NEN-normen staan in het beheerplan Kunstwerken 2022-2026.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Cyclisch onderhoud conserveren, slijtlagen, metselwerk en remmingswerken. De poppenleuningen van de historische poppenleuningen zijn in de originele zwarte kleur geschilderd.
• Vernieuwing elektromechanica (conform machinerichtlijn) Grote Havenbrug, Rijnzichtbrug en Singelbrug is met een jaar uitgesteld
• Groot onderhoud diverse viaducten en tunnels;
• Groot onderhoud vlonders bij Annies Verjaardag;
• Voorbereidend werk Julius Caesarbrug in samenwerking met de Provincie Zuid-Holland. Realisatie uitgesteld naar 2025.

Walmuren, beschoeiingen en Natuurvriendelijke oevers 

Gewenst kwaliteitsniveau.
De gemeente onderhoudt de walmuren op beeldkwaliteitsniveau B CROW.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Cyclisch groot onderhoudsprogramma aan beschoeiingen en damwanden.
• Uitvoering vervangingsprogramma beschoeiing en damwanden.
• De vervanging van de damwand Schelpenkade is afgerond. Het voorbereidend werk voor damwand Zijlsingel is tijdelijk on hold gezet i.v.m. overleiden proco van de afdeling W&T.
• Continuering 10 - 15-jarige Levensduur Verlengend Onderhoud programma herstel achterschotten L-wanden kademuren. Een collegebesluit voor LVO grachten is vastgesteld. De aanbesteding voor de aanleg van 1.000 meter kadeherstel is doorlopen met twee aannemers geselecteerd. Dit programma is bij PB nu ondergebracht en geborgd in werkprocessen. Een integraal afwegingskader is opgesteld ism Citydeal Tijdloze Grachten, waar koppelkansen vanuit programma’s en SO zijn meegenomen. Klimaatadaptie wordt meegenomen bij de werkzaamheden aan kades, bijvoorbeeld het ondersteunen van het grondwater regulerend systeem en waar mogelijk vergroenen langs grachten, beschoeiing en damwanden.

Straatmeubilair

Gewenst kwaliteitsniveau.
Het straatmeubilair in de openbare ruimte wordt onderhouden op beeldkwaliteitsniveau B CROW, conform het beleidskader openbare Ruimte, Straatmeubilair.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Het straatmeubilair wordt cyclisch onderhouden.
• Er zijn verbeteringen doorgevoerd voor de uitvoering van het dagelijks onderhoud waardoor het beeld voor straatmeubilair Leiden breed weer voldoet aan beeldkwaliteit B.
• Inventarisatie en vervanging (indien nodig) van de verkeersborden in heel Leiden.

Spelen 

Gewenst kwaliteitsniveau. 
Voor Spelen geldt beeldkwaliteitsniveau B CROW. Daarnaast dienen speeltoestellen te voldoen aan de Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Het onderhoud aan de speeltuinen en openbare speelplekken is uitgevoerd conform het beheerplan spelen 2022-2026.
• In 2025 zijn 14 speelplekken vervangen, of deels vernieuwd/gerenoveerd. De betrokkenheid vanuit de wijk bij deze vervangingen is toegenomen. Extra aandacht wordt gevraagd en is geleverd op het participatieproces.
• Er is veel aandacht geweest (nog steeds) voor duurzaamheid en het circulair gebruik  materialen en toestellen. Dit doen we door verouderde toestellen compleet te renoveren en te herplaatsen.
• Er is extra aandacht besteed aan het onderhoud van de valondergronden waarmee de levensduur wordt verlengd en het gebruik van materiaal verminderd.

Wegen 

Gewenst kwaliteitsniveau
Het kapitaalgoed Wegen wordt onderhouden en in stand gehouden op beeldkwaliteitsniveau B CROW.

Wat hebben we er voor gedaan?

• Het is de ambitie van het college meer groen in de stad te krijgen. Dat betekent dat we ook bij onderhoud en vervangingen is gekeken waar meer groen aangelegd kan worden.
• Voornamelijk in de wijken Stationsdistrict, Bos- en Gasthuisdistrict is groot onderhoud uitgevoerd.
• Vervangingsonderhoud aan de Domela Nieuwenhuislaan, Doctor Lelylaan, Kanaalweg, Haagse Schouwweg en Zoeterwoudsesingel is uitgevoerd.
• Tegelijk met de onderhoudswerkzaamheden is groeiplaatsverbetering toegepast voor bomen die wortelopdruk veroorzaken.
• Tijdens de vervangingsopgaven zijn waar mogelijk (kleine) verkeerskundige verbeteringen uitgevoerd.
• Ook was de Groene Kansenkaart een integraal onderdeel van de werkzaamheden.

Riolering 

Gewenst kwaliteitsniveau
De rioolreinigingen en rioolinspecties worden uitgevoerd op basis van de hiervoor geldende landelijke beoordelingsrichtlijnen (BRL) en de NEN 3399 en NEN 13508.

Wat hebben we ervoor gedaan?
Overeenkomstig het Integraal Waterketenplan is er regulier en groot onderhoud verricht:

• Reiniging en inspectie van circa 60 km vrij-verval riolering. Vanwege de opstart met nieuwe aannemer is 1/3 van R&I nog niet gehaald.
• Het renoveren van 7 gemalen.
• Vervangen van de 2G en 3G modems.
• Reinigen kolkafvoerleidingen.
• Onderhoud zinker- en gemaalschuiven;
• Reinigen ca. 43.000 straat- en trottoirkolken.
• De rioolvervangingsprojecten zijn integraal aangepakt waarbij in de ondergrond de energietransitie een plaats krijgt door ruimtereservering en tegelijkertijd een klimaatrobuust gescheiden systeem wordt aangelegd. Bovengronds wordt de openbare ruimte klimaatadaptief, biodivers en groener ingericht.
• Het regulier onderhoud alsmede het groot onderhoud van het rioolsysteem is volledig uitgevoerd.

Vastgoed

Gewenst kwaliteitsniveau
Het niveau waarop het vastgoed (maatschappelijk vastgoed en ambtelijke huisvesting) in stand gehouden wordt, is vastgesteld aan de hand van een objectief meetinstrument voor het inspecteren en onderhouden van vastgoed. Een instrument dat is gebaseerd op de Conditiemetingsmethodiek volgens NEN 2767. Het niveau waarop het vastgoed onderhouden wordt is vastgesteld op conditieniveau 3. Voor de in stand houding van Rijksmonumenten wordt naast de NEN 2767 methodiek een specifieke methode toegepast voor het behouden van cultureel erfgoed. Deze systematiek wordt gehanteerd om een inschatting te kunnen maken van de kosten van het planmatig onderhoud. In deze systematiek wordt geen rekening gehouden met benodigde investeringen in het vastgoed zoals bijvoorbeeld verduurzaming van het vastgoed, vervangingsinvesteringen of voor het doorvoeren van verbeteringen in het vastgoed. Ook het huurdersonderhoud is niet meegenomen in het MJOP omdat dit een taak is van de huurders.

Wat hebben we ervoor gedaan?
In 2021 is het meerjaren onderhoudsplan (hierna: MJOP) opgesteld voor het gemeentelijk vastgoed. Middels het MJOP wordt inzichtelijk gemaakt hoe het beheer en onderhoud voor de periode 2022-2031 wordt vormgegeven en hoe de hiervoor benodigde structurele middelen zich verhouden tot de beschikbare structurele middelen. Iedere 5 jaar wordt het MJOP geactualiseerd zodat een goede aansluiting met marktontwikkelingen gemaakt kan worden. Dit draagt bij aan goed inzicht in de lange termijn ontwikkeling van de gemeentefinanciën, met name de lange termijn kosten voor het onderhoud van het gemeentelijk vastgoed.

Daarnaast wordt gewerkt aan het verduurzamen van het vastgoed conform de routekaart verduurzaming vastgoed. Er is gekozen voor een gefaseerde aanpak omdat niet alle panden tegelijkertijd verduurzaamd kunnen worden en hierdoor de financiering ook gefaseerd kan worden geregeld. In 2025 is verder uitvoering gegeven aan het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Er is een start gemaakt met het verduurzamen van fase 3. In deze fase worden de panden Apothekersdijk 33, Le Pooleweg 6, Oude Vest 43, Pieterskerkgracht en Roodenburgerstraat 1A verduurzaamd. Daarnaast is in 2025 door een extern bureau (Brink) de routekaart van 2019 herzien. Hierbij zijn de maatregelen voor het verminderen van de uitstoot en het gebouwgebonden energieverbruik de basis. Deze maatregelen zijn gekoppeld aan andere thema’s, zoals circulariteit, klimaatadaptatie en natuurinclusief bouwen. De maatregelen worden zoveel mogelijk gecombineerd met onderhoudsactiviteiten uitgevoerd. Zo worden de kansen optimaal benut.

Sportaccommodaties

Gewenst kwaliteitsniveau

De te handhaven kwaliteitsnormen zijn conditie score 3 van de NEN2767 voor gebouwen. Voor de sportvelden gelden de vastgestelde kwaliteitseisen van NOC-NSF en het voldoen aan de richtlijnen en de functionele eisen van de betreffende sportbonden voor het beoefenen van hun sport op de sportvelden. Voor de omliggende buitenterrein is dit volgens de CROW-beheersystematiek, beeldkwaliteitsniveau B.

Wat hebben we ervoor gedaan?

• De verduurzamingsmaatregelen die in ons Duurzaam MeerJarenOnderhoudsProgramma zijn opgenomen zijn uitgevoerd. Dit sluit aan op de doelen die zijn opgenomen in de routekaart  en onze ambities voor een klimaatneutrale en klimaat-ingerichte stad in 2050.
• Er is invulling gegeven aan de aanbevelingen uit de eindrapportage ‘Toekomstperspectief binnensport Leiden’ (BW 18.0562), waaronder het komen tot een optimalisatie van de bezetting van de accommodaties (het rooster) binnen sport.
• De volgende opdrachten zijn gerealiseerd:
  • Vervanging dakbedekking bij Broekplein 2.
  • Vervanging pompen en verwijdering gasinstallatie (niet meer in gebruik) in installatieruimte bij buitenbad De vliet.
  • Renovatie kunstgrasveld 2,2a en aanpassing straatwerk en vergroening rond kunstgrasveld bij UVS op de kikkerpolder I.
  • Vervanging W installatie en CV en deze verduurzaamd bij Sporting Leiden op Mors II.

Financieel overzicht x € 1.000