Programmanummer | 8 | |
Commissie | Onderwijs en Samenleving | |
Portefeuille(s) | Energie, Werk en Inkomen en Cultuur |
De missie van het programma Cultuur, sport en recreatie luidt: |
Cultuur, erfgoed, sport en evenementen; Leiden bruist van activiteiten, met deelnemers en bezoekers van binnen en buiten Leiden.
Cultuur biedt de gelegenheid tot ontwikkeling en ontmoeting, tot genieten en ontdekken. Cultuur moet toegankelijk zijn voor iedereen, ongeacht leeftijd, afkomst, opleiding, herkomst, talent en/of vitaliteit. Cultuur draagt ook bij aan maatschappelijke doelen. Gezamenlijk kunnen we meer bereiken. Daarom werken gemeente en instellingen samen aan een inspirerende en inclusieve stad. Een stad waar iedereen, van jong tot oud, zich betrokken voelt bij en verantwoordelijk voor de plek waar ze wonen of werken. We werken onder andere samen toe naar een groot bereik, inclusief en divers aanbod, een laagdrempelige cultuureducatie en -participatie en aandacht voor makers en betaalbare accommodaties.
De periode (2022-2023) direct na de coronapandemie stond met name in het teken van herstel van de sector. In 2024 en 2025 gaat het weer goed met de cultuursector en zien we de bezoekersaantallen terug op het oude niveau van voor corona. De cultuursector in Nederland kampt wel met een aanzienlijke kostenstijging. Belangrijke oorzaak daarvan is de stijgende personeelskosten: door cao-ontwikkelingen en de noodzaak tot 'fair pay' (een eerlijke beloning voor makers). Door deze kostenstijgingen hebben organisaties minder financiële buffers, wat de continuïteit in gevaar kan brengen.
Een goed aanbod van evenementen is belangrijk voor de stad. Leiden zet in op een onderscheidend aanbod, passend bij het profiel van de stad en met een goede balans tussen levendigheid en leefbaarheid. Met erfgoed en de historische cultuur heeft Leiden een onderscheidende kracht in huis. Daarbij gaat het om de waarde van erfgoed zelf, maar ook om de meerwaarde voor de stad. We werken onder meer aan de toegankelijkheid van kennis en collecties, aan de erfgoedinclusieve ontwikkeling van de (fysieke) stad en aan de diverse beleving van erfgoed. De gemeentelijke instelling Erfgoed Leiden en Omstreken zet in op de renovatie en verduurzaming van de locatie Boisotkade (aan het singelpark). Na de renovatie zal Erfgoed Leiden en Omstreken een inspirerende plek zijn voor bezoekers, medewerkers én Singelparkwandelaars; een aantrekkelijke erfgoedhotspot, in open verbinding met de stad en regio.
Programma 8C Sport is onderdeel van het sociaal domein, net als de programma's 7, 9 en 10. Voldoende bewegen is een essentieel onderdeel voor een gezonde en actieve leefstijl. Daar hechten we grote waarde aan. Daarom hebben ons in 2025 weer actief ingezet om ervoor te zorgen dat alle Leidenaars voldoende kunnen sporten, spelen, bewegen en ontmoeten. Zo is in 2025 is gewerkt aan het fundament voor een nieuw integraal beleidskader, is ingestemd met het Sportaccommodatieplan 2025–2036 en is gewerkt aan het realiseren van sportgelegenheden in de openbare ruimte.
Bezoekersaantallen culturele instellingen en evenementen
De bezoekersaantallen aan de Leidse podia nemen gestaag toe van 203.000 in 2022 naar 289.000 in 2025. Er waren in 2025 ongeveer 414.000 bezoekers aan culturele evenementen, ruim 10.000 meer dan in 2024. Het aantal bezoekers van de bibliotheek neemt sinds 2022 (na corona) gestaag toe, tot jaarlijks 825.000 in 2025. Ook neemt de bezettingsraad bij het cultuureducatie aanbod toe sinds 2022. Het percentage Leidenaren dat een culturele voorstelling bezoekt is sinds 2023 van 82% naar 85% gestegen en het aantal beoefenaars van amateurkunst is gestegen van 48% naar 54% (stadsenquête 2025). Uit de Binnenstad enquête staan culturele activiteiten, evenementen en ruimte voor creatievelingen driemaal in de top tien van prioriteiten voor de binnenstad. De vele activiteiten vinden plaats volgens de uitvoeringsovereenkomsten met de instellingen en de uitvoeringsagenda 2025-2026. Door kostenstijgingen (loonstijgingen en duurdere inkoop die harder stijgen dan de indexering van de subsidie) boeken een aantal culturele instellingen een negatief resultaat en ontstaan er uitdagingen in de exploitatie.
Op 18 februari 2025 zijn de drie nieuwe subsidieregelingen cultuur na een uitgebreid participatietraject vastgesteld. Voor 1 mei 2025 kon het culturele veld een aanvraag indienen via de nieuwe meerjarige subsidieregeling cultuur 2026-2028. Voor 1 oktober 2025 kon het culturele veld een aanvraag indienen voor de eenjarige regeling ‘Culturele Projecten' voor het jaar 2026. Al deze aanvragen zijn door een externe adviescommissie beoordeeld waarna een advies aan het college volgde. Het advies is zonder wijzigingen door het college vastgesteld. De twee regelingen waren sterk overvraagd. Dit komt grotendeels door een toename van de loonkosten door Fair Pay en ambities voor groei, maar ook door kosten voor de (inhuur van) faciliteiten, zoals bij evenementen. Het subsidieplafond voor de meerjarige subsidieregeling cultuur is als gevolg van amendement A.25.0073.08 in november 2025 verhoogd.
Via het platform Verwonder om de Hoek werken de Cultuureducatiegroep, BplusC en Naturalis samen aan de uitvoering van de rijksregeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK4, 2025–2028). Met gemeenten, scholen en culturele partners is een nieuw projectplan opgesteld. De activiteiten met scholen zijn in 2025 voortgezet, met nadruk op kwalitatieve cultuureducatie, samenwerking tussen onderwijs en culturele instellingen en het verbinden van binnen- en buitenschools aanbod. In Leiden is extra ingezet op de onderwijskansen voor scholen en voor de scholen die een brugfunctionaris hebben aangesteld. Ook is er extra inzet op scholen in het speciaal (basis)onderwijs. De cultuurcoaches spelen hierin een centrale rol. Speciaal voor Leiden worden via het platform ook de kennismakingscursussen kunst, cultuur, natuur en techniek buiten schooltijd aangeboden. Dit is een breed palet aan kortlopende cursussen (bijv. instrumenten, theater, beeldhouwen of een museumclub) die voor kinderen en jongeren beschikbaar komen tegen een redelijk tarief, vergelijkbaar met de sportintro-activiteiten.
BplusC heeft verdere stappen gezet in de vernieuwing van het activiteitenaanbod, de dienstverlening en de vestigingen. Door een reorganisatie is de organisatie beter toegerust om de doelstellingen uit het meerjarenbeleidsplan te realiseren. De overdracht van de activiteiten dans, beeldend en theater aan andere aanbieders is zorgvuldig en volgens planning verlopen. De wijkvestiging Stevenshof is met inzet van de SPUK (Specifieke Uitkering) lokale bibliotheekvoorzieningen vernieuwd en in september 2025 heropend. Voor de wijkvestiging Het Gebouw (Leiden-Noord) zijn plannen opgesteld, de uitvoering van de vernieuwing vindt plaats in 2026. BplusC heeft verder gewerkt aan een nieuwe visie op muziekeducatie. Deze visie sluit beter aan bij de gemeentelijke subsidievoorwaarden, met een duidelijke focus op jeugd tot 21 jaar, het stimuleren van samenspel en het aanbieden van activiteiten waarvoor geen (commercieel) marktaanbod bestaat.
Bij de uitwerking van de plannen voor de (her)huisvesting van de muziekschool aan de Hazewindsteeg, is gebleken dat de concertzaal en oefenruimtes vanwege de benodigde geluidsisolatie niet kunnen worden gerealiseerd in het bestaande voorhuis aan de Oude Vest. Na de keuze door het college (oktober 2024) voor scenario 1, het verkleinen van het Programma van Eisen en het plan passend maken voor de locatie Hazewindsteeg, is dit scenario vervolgens nader uitgewerkt. In november 2025 heeft de raad het Kaderbesluit vastgesteld, waarin de uitgangspunten voor de verdere ontwikkeling van de muziekschool zijn vastgelegd.
Ook voor het project herontwikkeling Bibliotheek is in 2025 een Kaderbesluit vastgesteld, waarin de uitgangspunten voor de herontwikkeling zijn vastgelegd. Het doel is de bibliotheek te ontwikkelen tot een levendige en toegankelijke ontmoetingsplek voor jong en oud. In 2025 is met BplusC gewerkt aan het opstellen van het Programma van Eisen. Dit wordt in samenspraak gedaan met onder meer gebruikers van de bibliotheek, maatschappelijke partners en omwonenden.
Het totaal aantal bezoekers van de Leidse musea is gestegen. Bij vier van de Leidse musea is een flinke stijging te zien in de bezoekersaantallen. De bezoekersaantallen voor Japanmuseum SieboldHuis kenden in 2024 een flinke piek; 2024 was een heel goed jaar voor dit museum. In 2025 zijn minder bezoekers in het museum geweest dan het jaar daarvoor. De bezoekersaantallen van het museum zijn in 2025 weer genormaliseerd en in lijn met de voorgaande jaren.
BEZOEKERS MUSEA (afgerond) | 2024 | 2025 |
|---|---|---|
Naturalis | 494.000 | 541.000 |
Rijksmuseum van Oudheden | 193.000 | 195.000 |
Hortus Botanicus Leiden | 256.000 | 272.000 |
Wereldmuseum | 95.000 | 124.000 |
Museum De Lakenhal | 78.000 | 89.000 |
Museum Boerhaave | 101.000 | 100.000 |
SieboldHuis | 64.000 | 54.000 |
Molenmuseum De Valk | 35.000 | 39.000 |
TOTAAL | 1.316.000 | 1.414.000 |
In 2025 verwelkomde Museum De Lakenhal bijna 89.000 bezoekers. De stijging van het aantal bezoekers ten opzichte van 2024 was ruim 14%, waarmee de in 2023 ingezette stijgende lijn duidelijk doorzet. Deze ontwikkeling is het resultaat van kwalitatief hoogwaardige tentoonstellingen, zoals Floris Verster – Thuis in het groen, Meesterlijk Mysterie – Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot, de Doesjenelprijs 2025, Natuurlijk Jan Wolkers – een eeuw verwondering en Nieuw Leids deken met Vera van de Seyp.
Museum De Lakenhal zet gerichte marketingcampagnes in voor toeristen, aangevuld met substantiële free publicity richting een breder publiek. Ook werd gefocust op het vergroten van de merkbekendheid van het museum, wat aantoonbaar heeft bijgedragen aan de groei van de bezoekerscijfers. Daarnaast was er veel aandacht voor publieksprogramma's waarin scholen, gezinnen, jongeren, ouderen en andere doelgroepen worden betrokken, zoals Memorabel, Lakenhal Laat, College op Zondag en Museumnacht.
Museum De Lakenhal werkt verder aan de versteviging van de positie in de stad en de dialoog met anderen. Door diverse lokale en (inter-)nationale samenwerkingen versterkt het museum de organisatie, de kennis over de collectie en het publieksbereik. Ook investeerde Museum De Lakenhal in de implementatie van een nieuw standplaatsregistratiesysteem voor de collectie.
Museum De Lakenhal heeft de opdracht gekregen om tot een toekomstbestendig bedrijfsplan te komen met een sluitende begroting. Daarvoor zijn in 2025 belangrijke stappen genomen. Er zijn drie functies boventallig verklaard en er is bij de kaderbrief structureel extra financiering toegekend. Ook wordt ingezet op hogere bezoekersinkomsten: het museum werkt naar structureel 80.000 bezoekers per jaar en een beter renderende bezoekersmix.
Sterke lokale media zijn van groot belang voor de stad en de (lokale) democratie. Het Leids Mediafonds bevordert de kwaliteitsjournalistiek om inwoners, instellingen en bedrijven beter te informeren over wat er speelt in Leiden en de directe omgeving. Vanuit de Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Zuid-Hollandse Journalistiek van de provincie Zuid-Holland is in 2025 de door de gemeente Leiden verleende subsidie aan het Leids Media Fonds voor 2025 verhoogd met € 37.500. Dit was het laatste jaar waarin dit mogelijk was, vanaf volgend jaar treedt een gewijzigde regeling in werking.
In het project renovatie en verduurzaming van Boisotkade 2a (de thuisbasis van de gemeentelijke instelling Erfgoed Leiden en Omstreken) is de ontwerpfase afgerond. Er is een vergunning en de uitvoering kan van start. Het publiek heeft de tijdelijke studiezaal bij het Hoogheemraadschap van Rijnland gevonden. De tijdelijke huisvesting voor de medewerkers is uitgebreid met het Gravensteen. Hier hebben publieksevenementen en educatieve activiteiten een mooie historische locatie gevonden.
Erfgoed Leiden en Omstreken heeft de digitale basis op orde. Het collectiebeheersysteem Nexus, het e-depot en het archeologische systeem x-Situ ondersteunen de basistaken van de organisatie. Er is continue aandacht voor de doorontwikkeling van de functionaliteit en de aansluiting op ontwikkelingen in wet- en regelgeving. Ook het gebruik van AI heeft steeds meer een plek bij het ontsluiten van de data. Aangesloten regiogemeenten gaan waar mogelijk mee in deze ontwikkelingen en worden zoveel mogelijk ontzorgd.
Erfgoed Leiden, inclusief Molenmuseum De Valk, is naast de standaard lessen voor basis- en voortgezet onderwijs, ook voor evenementen en kennisdeling een belangrijke partner in de stad en regio (hier ligt ook verbinding met programma 3E Kennisstad). De Openbaarheidsdag en de Museumnacht zijn druk bezocht. De universiteit laat studenten colleges volgen of onderzoek doen met de data van Erfgoed Leiden. Collega’s van regiogemeenten komen graag sparren over specifieke onderwerpen met de erfgoedprofessionals van Erfgoed Leiden.
Het Molenmuseum heeft met bijna 39.000 bezoekers weer een topjaar gedraaid. Omdat het gebouw zwaar lijdt onder de klimaatveranderingen heeft het een beschermende laag gekregen van bijenwas. De eerste resultaten zijn veelbelovend.
In 2025 zijn verdere voorbereidingen getroffen voor de opname van erfgoed in het Omgevingsplan. Het proces en de planning worden aangestuurd vanuit programma 6 Stedelijke Ontwikkeling (zie beleidsterrein 6A). Erfgoed is een wettelijke taak onder de Omgevingswet en is veelomvattend in een gelaagde historische stad als Leiden. Te denken valt onder meer aan de archeologie in de bodem, de bouwhistorie boven de grond, monumenten (en de omgeving), karakteristieke panden en beschermde stadsgezichten. De gemeente is verplicht om in het Omgevingsplan rekening te houden met het belang en behoud van cultureel erfgoed. Dit kan alleen wanneer bekend is welk erfgoed zich in de gemeente bevindt. Zo kan bij een besluit over een ruimtelijke ontwikkeling de omgang met het erfgoed inhoudelijk onderbouwd worden. Daarnaast is vanuit erfgoed een bijdrage geleverd aan de gebiedsanalyse voor het te ontwikkelen omgevingsprogramma Binnenstad.
Na-oorlogs erfgoed
De bescherming van naoorlogs erfgoed maakte deel uit van het collegeprogramma 2022-2026. In 2025 is bij Erfgoed Leiden een nieuwe projectleider gestart op het onderdeel naoorlogs erfgoed. Hierdoor zijn de projecten Jonge Bouwkunst en Wederopbouw weer opgepakt. Eind 2025 heeft het college een groslijst vastgesteld van beschermenswaardige objecten en structuren uit de periode van de Jonge Bouwkunst (1970-1990). Ook aan de groslijst voor de periode Wederopbouw (1940-1970) is gewerkt, deze is in Q1 2026 door het college vastgesteld.
De Subsidieregeling Historisch Stadsbeeld draagt bij aan een aantrekkelijke (binnen)stad door onder meer het herstel van historische winkelpuien, kleuren op gevels en objecten in de openbare ruimte. In 2025 is aan 25 projecten subsidie toegekend. De subsidie werd overvraagd. De raad heeft daarom incidenteel in 2025 extra € 50.000 beschikbaar gesteld. Ook dit budget is omgezet in subsidiebeschikkingen. Sinds 2025 is het gebied van de subsidieregeling uitgebreid met de buitenrand van de singel en de historische invalswegen. Hiervoor was in 2025 incidenteel € 30.000 beschikbaar. Op verzoek van de raad zijn vanaf 2026 de schotten tussen het kerngebied en het uitbreidingsgebied komen te vervallen.
Beleidsterrein Sport
Beleidskader Gezondheid, Sport, Spelen & Bewegen
In de eerste helft van 2025 is gewerkt aan het fundament voor een nieuw integraal beleidskader voor Gezondheid, Sport, Spelen en Bewegen. In deze fase zijn de belangrijkste trends, opgaven en uitgangspunten in kaart gebracht, zodat een stevige basis ontstond voor verdere uitwerking. In de tweede helft van 2025 is een uitgebreid participatietraject uitgevoerd met partners uit de stad. Voor elk beleidsdomein zijn themasessies georganiseerd met professionele organisaties, verenigingen en maatschappelijke partners. Daarnaast is via een enquête op platform DoeMee een brede groep inwoners bereikt, zijn er samen met BuZz aanvullende bijeenkomsten gehouden met specifieke doelgroepen om hun ervaringen en behoeften op te halen en zijn er twee activiteiten georganiseerd met kinderen. De opbrengsten uit al deze trajecten kwamen samen tijdens een groot stadscongres, waar alle vier de domeinen met veel energie en in samenhang werden benaderd.
Het nieuw op te stellen beleidskader Gezondheid, Sport, Spelen & Bewegen is ook van toepassing op Programma 7A Jeugd en Programma 9B Preventie.
Sportaccommodatieplan (SAP)
Op 27 maart 2025 heeft de gemeenteraad unaniem ingestemd met het Sportaccommodatieplan 2025–2036 (RV 24.0121). Om te kunnen voorzien in de huidige én toekomstige behoefte aan binnensportcapaciteit, is gekozen voor de bouw van een sporthal in Leiden-Noord ter vervanging van twee bestaande gymzalen. Daarnaast wordt vanaf 2027 een tijdelijke sportzaal aan de Apollolaan in gebruik genomen. In het najaar van 2025 is het project voor de realisatie van de nieuwe sporthal in Leiden-Noord officieel van start gegaan. Voor de buitensport is extra capaciteit nodig voor hockey en rugby, waar we met de projecten Herinrichting Wijksportpark de Mors en buurtpark Cronesteinkade al stappen mee maken.
Sportpark de Mors
In december 2025 heeft de gemeenteraad het uitvoeringsbesluit voor fase 2 van de Herinrichting Sportpark de Mors vastgesteld (RV.25.0084). De gemeenteraad heeft ruim vier miljoen euro uitvoeringskrediet beschikbaar gesteld voor de sloop van de 3 Octoberhal en bijbehorende gebouwen, de aanleg van het derde rugbyveld en het ontwerp en de aanleg van een urban sportpark met calisthenics, freerun en skatevoorzieningen.
Sportpark Cronesteinkade
In december 2025 heeft de gemeenteraad de uitgangspunten voor de realisatie van buurtpark Cronesteinkade vastgesteld en een krediet beschikbaar gesteld voor de ontwerpfase. Bij de herinrichting van het buurtpark komt ruimte beschikbaar voor de aanleg van een multifunctioneel sportveld voor korfbal en hockey. Ook ontstaat ruimte voor een nieuw multifunctioneel gebouw dat onder andere door BSO 't Kasteel gebruikt zal worden. Verder blijft stadstuinderij Het Zoete Land op de huidige locatie binnen het buurtpark en wordt de openbare ruimte rond deze sportfaciliteiten kwalitatief verbeterd.
Samenwerking met de regio
Verder heeft de gemeenteraad met de moties Met de Regio sta je sterker (M 24.0121.03) en Sport over de grens heen (M 24.0121.06) verzocht om de samenwerking met omliggende gemeenten te intensiveren en de toekomstige sportbehoefte regionaal af te stemmen. In dat kader is een tweejaarlijks bestuurlijk overleg gestart met vijf portefeuillehouders sport uit de Leidse regio, waarin lokale ontwikkelingen worden besproken en op elkaar worden afgestemd. En is het Mulier Instituut de opdracht gegeven om een regionaal capaciteitsonderzoek uit te voeren. We verwachten het rapport over de uitkomsten van dit onderzoek in de zomer van 2026.
Sportvoorzieningen in de openbare ruimte
In de zomer van 2025 is gestart met de realisatie van nieuwe sportvoorzieningen in de openbare ruimte op drie door het college aangewezen locaties: het Jacques Urlusplantsoen (JUP), de groenzone langs de Zijl en de Slaaghwijk. In het JUP is een traject met 3x3 Unites begonnen om te onderzoeken of er voldoende draagvlak bestaat voor 3x3‑basketbal onder jongeren in de wijk, voordat wordt overgegaan tot de aanleg van een definitief veld. Voor de voorziening in de Slaaghwijk wordt samengewerkt met het project Wijkvernieuwing Merenwijk, waarbij de openbare ruimte wordt heringericht in verband met de vervanging van de riolering. Voor de sportvoorziening in de groenzone langs de Zijl vindt afstemming plaats met het Panoramapark, zodat deze goed aansluit bij de bredere gebiedsontwikkeling. Met de zogenaamde Sportvisie wordt de verbinding gemaakt tussen de aanleg van de voorziening in het Schilperoortpark en de rest van de ontwikkelingen in de openbare ruimte binnen het Leiden Bio Science park. De realisatie van de voorziening in het Schilperoortpark vindt later in 2026 plaats.
Onderzoek ijsbaan de Stevenshof
Het onderzoek naar een meer maatschappelijke en sportieve invulling van IJsbaan de Stevenshof naar aanleiding van de motie Ijsbaan Stevenshof (M.24.0049.56) is in april 2025 van start gegaan. Tijdens de gesprekken met verschillende belanghebbenden én de analyse van de aanwezige kabels en leidingen bleek dat de situatie complexer was dan vooraf ingeschat. Hierdoor is het onderzoek nog niet afgerond in 2025. Naar verwachting is het onderzoek in de eerste helft van 2026 afgerond.
Sportaccommodaties
Er is invulling gegeven aan de aanbevelingen uit de eindrapportage ‘Toekomstperspectief binnensport Leiden’, waaronder het zo optimaal mogelijk indelen van de bezetting van de sportaccommodaties. Het rapport Toekomstperspectief binnen sportaccommodaties maakt onderdeel uit van het project Sportcomplex 1574.In dat kader is in overleg met de gebruikers na een zorgvuldig proces een nieuwe indeling/ programmering van onze binnensport gerealiseerd. Onze binnen sportaccommodaties kennen een hoge bezetting (meer dan 75%). We monitoren de bezetting van onze sportaccommodaties en maken binnen de marges aanpassingen om de optimalisatie te verbeteren. In dat kader heeft ZZ Leiden dames extra trainingscapaciteit gefaciliteerd gekregen.
In 2025 heeft een periodiek overleg met de binnensportverenigingen (zwembaden en sporthallen) plaatsgevonden. Het doel is om in verbinding te blijven met de verenigingen en onderwijsinstellingen, zodat we in gesprek blijven over mogelijke aandachtspunten. Op deze manier kunnen we waar nodig vroegtijdig interventies inzetten om onze stadspartners te helpen of duidelijkheid te geven. Voor de buitensportaccommodaties vervult de accountmanager deze rol door verenigingen te ondersteunen bij hun weg binnen de gemeentelijke organisatie, hun wensen te inventariseren en hierop een passend antwoord te geven.
Beleidsterrein Recreatie
Vanaf 2025 vinden de activiteiten van stichting Jeugddorp plaats bij de atletiekvereniging in de Leidse Hout. Daarmee is de verplaatsing van Stichting Jeugddorp met het oog op de planvorming bedrijfsterrein Vlietzone-Midden afgerond.
In 2025 is het nieuwe subsidiestelsel voor cultuur ingevoerd. De eerdere meerjarige subsidies zijn beëindigd en organisatoren hebben in 2025 aanvragen ingediend onder de nieuwe regelingen voor subsidieverlening in 2026. Subsidieverlening aan evenementen vond in 2025 daarnaast plaats via andere programma’s, waaronder Vitale Binnenstad.
In 2025 is gestart met de uitvoering van de impuls voor de Leidse evenementensector, gericht op het versterken van organisatoren en het toekomstbestendig maken van het evenementenaanbod. Deze impuls wordt vormgegeven via het Evenementenloket Leiden, dat zich richt op drie pijlers: advisering en communicatie, kennis- en netwerkbijeenkomsten en het faciliteren van gezamenlijke opslag.
In 2025 is de opstartfase doorlopen, waaronder het opzetten van de organisatie, het ontwikkelen van een website en het inrichten van een fysiek aanspreekpunt (Handelshuis). Ook zijn voorbereidingen getroffen voor bijeenkomsten en is gestart met de verkenning van gezamenlijke opslagvoorzieningen. De uitvoering loopt door in 2026, waarbij verdere concretisering en implementatie van de pijlers plaatsvindt.
Leidens Ontzet
Na het jubileumjaar in 2024 is in 2025 gewerkt aan een toekomstbestendige aanpak van Leidens Ontzet. Belangrijke speerpunten zijn spreiding van bezoekers, toegankelijkheid, veiligheid en heldere taakverdeling tussen gemeente en stadspartners. Ook wordt gewerkt aan meer samenhang in de programmering gedurende de viering. In 2026 worden de nieuwe uitgangspunten in de praktijk gebracht.
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
8A1 Sterke culturele basisinfrastructuur, voor alle hierbij behorende prestaties kwalitatief hoogstaand, divers en inclusief | 8A1.1 Ondersteunen en mogelijk maken voorstellingen en optredens podiumaanbod | |
8A1.2 Ondersteunen en mogelijk maken museaal aanbod | ||
8A1.3 Ondersteunen en mogelijk maken educatief aanbod | ||
8A1.4 Ondersteunen en mogelijk maken beeldende kunst (in de openbare ruimte) | ||
8A1.5 Ondersteunen amateurkunstverenigingen | ||
8A1.6 Ondersteunen lokale media | ||
8A1.7 Ondersteunen projecten voor diversiteit, toegankelijkheid, ander publieksbereik, spreiding in de stad | ||
8A1.8 Exploitatie Stedelijk museum De Lakenhal | ||
8A2 Cultuur draagt bij aan maatschappelijke doelen door culturele activiteiten | 8A2.1 Stimuleren en ondersteunen netwerkvorming en kennisontwikkeling cultuur- en zorgsector | |
8A2.2 Stimuleren en ondersteunen dat cultuur bijdraagt aan integratie nieuwkomers | ||
8A2.3 Onderzoek en stimuleren grotere toegankelijkheid cultuur voor smalle beurs en jongeren | ||
8A3 Leiden onderscheidt zich (inter)nationaal met kennis en cultuur | 8A3.1 Versterken unieke weefsel kennis en cultuur | |
8A3.2 Cultuureducatie icm natuur en milieueducatie om de hoek |
De prestaties staan op groen dus hier geen toelichting. Belangrijke ontwikkelingen of resultaten zijn vermeld bij de inleiding.
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 8A1 Cultuur heeft een breed en divers aanbod met meer kwaliteit en vernieuwing; musea en podia zetten Leiden nationaal en regionaal op de kaart | ||||||
8A1.a Percentage inwoners dat per jaar een culturele voorstelling of voorziening bezoekt | - | 82% | - | 87% | ≥ 82% | Stadenquête |
8A1.b Aantal bezoeken aan gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen | 194.000 | 239.000 | 270.000 | 289.000 | ≥ 240.000 | Jaaropgave culturele instellingen |
Doel 8A3 Cultuur (ver)bindt en ontwikkelt talenten en activiteiten die passen bij Leiden, Stad van ontdekkingen | ||||||
8A3.a Percentage inwoners dat actief participeert in kunst en cultuur | - | 48% | - | 54% | ≥ 48% | Stadsenquête |
8A1.b Betreft Leidse Schouwburg, Stadsgehoorzaal, Muziekhuis Qbus, Theater Ins Blau, Nobel, De Generator
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
8B.1 Het Leids verleden wordt duurzaam ingezet als onderscheidende kracht: kennis en collecties op het gebied van cultureel erfgoed zijn bruikbaar voor diverse groepen en het cultureel erfgoed wordt behouden voor toekomstige generaties. Ambities Leidse Erfgoednota: | 8B1.1 Exploitatie en beheer Erfgoed Leiden en Omstreken | |
8B1.2 Exploitatie en beheer Molen de Valk | ||
8B1.3 Toezicht en handhaven op monumenten | ||
8B1.4 Uitvoeren erfgoedbeleid met partners |
De prestaties staan op groen dus hier geen toelichting. Belangrijke ontwikkelingen of resultaten zijn vermeld bij de inleiding.
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 8B1 Het Leids verleden wordt duurzaam ingezet als onderscheidende kracht: kennis en collecties op het gebied van cultureel erfgoed zijn bruikbaar voor diverse groepen en het cultureel erfgoed wordt behouden voor toekomstige generaties | ||||||
8B1.a Percentage Leidenaren met belangstelling voor cultureel erfgoed | - | 89% | - | 88% | ≥ 90% | Stadsenquête |
8B1.b Aantal bezoeken eigen websites (x 1.000) | 1.048 | 987 | 989 | 906* | ≥ 1.100 | Erfgoed Leiden en Omstreken |
8B1.c Aantal bezoeken collecties via andere websites | 5.548 | 8.058 | 5.714 | 9.953 | ≥ 8.000 | Erfgoed Leiden en Omstreken |
8B1.d Aantal bezoekers Boisotkade | 7.408 | 8.043 | 5.638 | 4.502** | 0 | Erfgoed Leiden en Omstreken |
8B1.e Aantal bezoekers Molen de Valk | 31.000 | 33.165 | 35.164 | 38.876 | ≥ 35.000 | Erfgoed Leiden en Omstreken |
* De grillige fluctuatie in het gebruik van de digitale bronnen is mogelijk te verklaren door onderzoekers die voor hun onderzoek soms veel meer data gebruiken dan een gemiddelde bezoeker.
** Dit cijfer geeft vanwege de verbouwing van de Boisotkade de bezoekers van andere lokaties weer. De studiezaal is sinds november 2024 gehuisvest bij het Hoogheemraadschap van Rijnland. Hier kunnen per keer maximaal 5 bezoekers voor Erfgoed Leiden komen. Alle overige bezoekers zijn elders in de stad naar een les, workshop of bijeenkomst geweest die door Erfgoed Leiden is georganiseerd.
Doel | Prestatie | |
8C1 Leiden heeft aantrekkelijke, duurzame en multifunctionele sportvoorzieningen | 8C1.1 Exploiteren, beheren en onderhouden van de gemeentelijke sportaccommodaties | |
8C1.2 Uitvoering geven aan het sportaccommodatieplan v.w.b. de jaarschijf 2025 |
| |
8C2 Iedere Leidenaar heeft een gezonde en actieve leefstijl | 8C2.1 Leidenaars bewegen voldoende | |
8C2.2 Leiden heeft sterke toekomstbestendige sportverenigingen | ||
8C3. De fysieke leefomgeving bevordert sporten, spelen en bewegen | 8C3.1 De openbare ruimte is beweegvriendelijk |
8C1.2 Uitvoering geven aan het sportaccommodatieplan v.w.b. de jaarschijf 2025
Na inspectie is een deel van het planmatig onderhoud doorgeschoven naar 2026 of later. De reden hiervan is dat dit kosten bespaart zonder gevolgen voor de gebruikers. Bijvoorbeeld: het groot onderhoud van twee grassportvelden op de Kikkerpolder en de vervanging van de toplaag van de kunststofbaan bij Leiden Atletiek na het evenement Gouden Spike in 2026. De verwachting is dat het doorgeschoven onderhoud geen knelpunt zal zijn voor het geplande onderhoud in 2026.
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 8C1 Leiden zorgt voor voldoende en kwalitatief goede sportvoorzieningen | ||||||
8C1.a Rapportcijfer van inwoners voor de hoeveelheid sportaccommodaties | - | 7,2 | - | 7,1 | ≥ 7,4 | Stadsenquête |
8C1.b Rapportcijfer van inwoners voor de kwaliteit van de sportaccommodaties | - | 7,0 | - | 7,3* | ≥ 7,4 | Stadsenquête |
8C1.c Aantal bezoekers zwembaden | 370.000 | 409.290 | 405.000 | 430.000 | ≥ 430.000 | Gemeente Leiden |
Doel 8C3 Leiden stimuleert dat alle inwoners meer sporten en bewegen | ||||||
8C3.a Percentage inwoners dat niet wekelijks sport | 38% | -** | 32%*** | - | ≤ 40% | RIVM |
* 7.2 voor de binnensportaccommodaties en 7.4 voor de buitensportaccommodaties
** In de jaarstukken van 2024 is een incorrecte waarde opgenomen. In 2023 is geen meting geweest.
*** Dit percentage daalt. Dat is een positieve ontwikkeling, omdat het om het aantal niet-sporters gaat.
Doel | Prestaties | |
|---|---|---|
8D1 Voldoende recreatieve mogelijkheden voor Leidenaren | 8D1.1 Beheer en exploitatie van Jeugddorp Zuid-west | |
8D1.2 Beheer en exploitatie van volkstuinen | ||
8D1.3 Verstrekken van subsidie aan amateurtuinders | ||
8D2 Voldoende onderscheidende evenementen ter versterking van de levendigheid in de stad, het aantrekken van extra bezoekers en versterking van de lokale economie | 8D2.1 Evenementencoördinatie | |
8D2.2 Be-/Afhandelen van aanvragen evenementenvergunning | ||
8D2.3 Ondersteunen van de drie grootschalige en overige evenementen | ||
8D2.4 Verstrekken van evenementensubsidie | ||
8D2.5 Meerjarige resultaatafspraken met organisatoren van identiteitversterkende evenementen |
De prestaties staan op groen dus hier geen nadere toelichting. Belangrijke ontwikkelingen of resultaten zijn vermeld bij de inleiding.
In 2025 zijn de volgende kaderstellende beleidsstukken vastgesteld:
Cultuur, sport en recreatie | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Cultuur | Lasten | 20.992 | 20.323 | 1.609 | 21.931 | 21.916 | 15 |
Baten | -1.556 | -1.095 | -684 | -1.780 | -2.167 | 387 | |
Saldo | 19.436 | 19.227 | 924 | 20.151 | 19.749 | 402 | |
Cultureel erfgoed | Lasten | 6.144 | 6.238 | 318 | 6.556 | 6.424 | 132 |
Baten | -1.157 | -1.027 | -77 | -1.104 | -1.269 | 165 | |
Saldo | 4.987 | 5.211 | 241 | 5.452 | 5.155 | 297 | |
Sport | Lasten | 20.605 | 19.736 | -550 | 19.186 | 19.659 | -473 |
Baten | -7.829 | -5.538 | -1.071 | -6.609 | -6.783 | 174 | |
Saldo | 12.776 | 14.198 | -1.621 | 12.577 | 12.876 | -299 | |
Recreatie | Lasten | 2.119 | 1.522 | 541 | 2.063 | 2.250 | -187 |
Baten | -161 | -214 | 12 | -202 | -379 | 177 | |
Saldo | 1.958 | 1.308 | 553 | 1.861 | 1.871 | -10 | |
Programma | Lasten | 49.860 | 47.819 | 1.917 | 49.736 | 50.249 | -513 |
Baten | -10.703 | -7.874 | -1.820 | -9.694 | -10.598 | 903 | |
Saldo van baten en lasten | 39.157 | 39.945 | 97 | 40.042 | 39.651 | 391 | |
Reserves | Toevoeging | 845 | 3.200 | 260 | 3.460 | 3.785 | -325 |
Onttrekking | -728 | -297 | -692 | -989 | -937 | -52 | |
Mutaties reserves | 117 | 2.903 | -432 | 2.471 | 2.848 | -377 | |
Resultaat | 39.275 | 42.848 | -335 | 42.513 | 42.499 | 14 |
Reserves programma 8 | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Reserve publicaties Erfgoed Leiden e.o. | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -11 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -11 | - | - | - | - | - | |
Reserve aankopen kunst De Lakenhal | Toevoeging | 46 | - | 57 | 57 | 57 | 0 |
Onttrekking | - | - | - | - | - | - | |
Saldo | 46 | - | 57 | 57 | 57 | 0 | |
Bedrijfsreserve Museum De Lakenhal | Toevoeging | 89 | - | - | - | 325 | -325 |
Onttrekking | - | - | - | - | - | - | |
Saldo | 89 | - | - | - | 325 | -325 | |
Reserve exploitatie De Nobel | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -9 | -9 | - | -9 | -9 | 0 | |
Saldo | -9 | -9 | - | -9 | -9 | 0 | |
Reserve bedrijfsvoering ELO | Toevoeging | 420 | - | - | - | 0 | -0 |
Onttrekking | -12 | -12 | -350 | -362 | -362 | -1 | |
Saldo | 408 | -12 | -350 | -362 | -362 | -1 | |
Reserve stedelijke ontwikkeling P8 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | -30 | - | -30 | -30 | - | |
Saldo | - | -30 | - | -30 | -30 | - | |
Reserve sportstimuleringsfonds | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | - | -51 | -51 | - | -51 | |
Saldo | - | - | -51 | -51 | - | -51 | |
Reserve economische impulsen Kennisst P8 | Toevoeging | - | 3.200 | - | 3.200 | 3.200 | -0 |
Onttrekking | -27 | - | -273 | -273 | -273 | -0 | |
Saldo | -27 | 3.200 | -273 | 2.927 | 2.927 | -0 | |
Reserve restauratie collectie Lakenhal | Toevoeging | 24 | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | - | -2 | -2 | -2 | - | |
Saldo | 24 | - | -2 | -2 | -2 | - | |
Reserve Molen de Valk / Erfgoed Leiden | Toevoeging | 67 | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -340 | -35 | 35 | - | - | - | |
Saldo | -273 | -35 | 35 | - | - | - | |
Reserve projecten en tentoonstelling MDL | Toevoeging | - | - | 203 | 203 | 203 | 0 |
Onttrekking | -129 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -129 | - | 203 | 203 | 203 | 0 | |
Reserve soc.-maatsch. En cult. Voorz P8 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | -111 | - | -111 | -111 | - | |
Saldo | - | -111 | - | -111 | -111 | - | |
Reserve exploitatie Oppenheimstraat P8 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | -100 | - | -100 | -100 | - | |
Saldo | - | -100 | - | -100 | -100 | - | |
Reserve programma binnenstad P8 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | - | -50 | -50 | -50 | 0 | |
Saldo | - | - | -50 | -50 | -50 | 0 | |
Totaal | Toevoeging | 645 | 3.200 | 260 | 3.460 | 3.785 | -325 |
Onttrekking | -528 | -297 | -692 | -989 | -937 | -52 | |
Reserves programma 8 | 117 | 2.903 | -432 | 2.471 | 2.848 | -377 |
BELEIDSTERREINEN
Toelichting op beleidsterreinen met financiële afwijkingen (op de lasten en/of baten) > € 250.000.
8A Cultuur
In 2025 zijn de baten met betrekking tot de subsidie Infopunt Digitale Overheid niet in de begroting opgenomen. Hierdoor ontstaat een voordel van €115.000.
In 2025 verwelkomde Museum De Lakenhal bijna 89.000 bezoekers. Deze stijging van 14% ten opzichte van 2024 zorgde voor hogere opbrengsten vanuit entreegelden (€ 91.000) en de museumwinkel (€ 35.000). Dit heeft vooral te maken met het de succesvolle tentoonstellingen, zoals Floris Verster – Thuis in het groen, Meesterlijk Mysterie – Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot, de Doesjenelprijs 2025, Natuurlijk Jan Wolkers – een eeuw verwondering en Nieuw Leids deken met Vera van de Seyp. Museum De Lakenhal heeft daarnaast in 2025 ruim € 78.000 meer aan fondsen en bijdragen ontvangen dan begroot. Hiertegenover staan aanvullende, door deze fondsen gedekte, uitgaven.
8B Cultureel erfgoed
Er zijn geen relevante afwijkingen.
8C Sport
Er is sprake van een overschrijding van de begrote lasten met €473.000, terwijl de gerealiseerde baten €174.000 hoger zijn dan begroot. Per saldo resulteert dit in nadelige resultaat van €299.000
De hogere lasten (€ 473.000) die het beleidsterrein sport laat zien hebben grotendeels een administratieve achtergrond. De gemeente Leiden int namelijk de entreegelden voor Stichting De IJshal. De reden hiervoor is dat het technisch niet mogelijk is om pintransacties voor de ijshal en het binnenbad afzonderlijk te organiseren. De binnengekomen entreegelden en het doorbetalen ervan aan de stichting, is in 2025 als een bate (ontvangen entreegelden) en last (doorbetalen) in de jaarrekening verwerkt. Hierdoor ontstaat een een nadeel bij de lasten van dit beleidsveld van € 390.000 en een vergelijkbaar voordeel bij de baten.
De baten vallen € 174.000 hoger uit dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt doordat de ontvangen entreegelden (€ 390.000) voor de ijshal, zoals hiervoor toegelicht. Daarnaast was er een nadeel van € 283.000 door een lagere Specifieke Uitkering (SPUK) sport. Het overige verschil wordt verklaard door een aantal kleinere voordelen.
8D Recreatie
Er zijn geen relevante afwijkingen.
Toelichting op afwijkingen Reserves > € 250.000
Bedrijfsreserve Museum De Lakenhal
De exploitatie van De Lakenhal heeft een plus gerealiseerd. De toevoeging aan de Bedrijfsreserve Museum De Lakenhal betreft het positieve bedrijfsresultaat van € 325.000.
INVESTERINGEN
Overschrijdingen op investeringskredieten
7102606 Kikkerpldr sporttechn en kunstgr veld 2
Voor de aanleg van het sportveld is eerder een krediet beschikbaar gesteld. In het oorspronkelijke krediet is nog geen rekening gehouden met de kostprijsverhogende btw en de bijbehorende SPUK-subsidie. Hierdoor vallen zowel de lasten als de baten hoger uit. De hogere lasten worden volledig gecompenseerd door de hogere baten uit de SPUK-regeling, waardoor per saldo geen nadelig effect ontstaat.
7102607 Ren. Kikpldr kunstgrveld UVS veld 2,2a
Voor de aanleg van het sportveld is eerder een krediet beschikbaar gesteld. In het oorspronkelijke krediet is nog geen rekening gehouden met de kostprijsverhogende btw en de bijbehorende SPUK-subsidie. Hierdoor vallen zowel de lasten als de baten hoger uit. De hogere lasten worden volledig gecompenseerd door de hogere baten uit de SPUK-regeling, waardoor per saldo geen nadelig effect ontstaat.
Toelichting op investeringskredieten die worden afgesloten met een opvallend overschot
Er zijn geen relevante afwijkingen.
Toelichting op investeringskredieten ouder dan drie jaar die niet afgesloten worden bij de jaarrekening
7101843 MDL Publieksvoorzieningen
Investering in de publieke toegankelijkheid van Museum de Lakenhal, zowel digitaal als fysiek. Deze investeringen betreffen naast digitale presentaties ook verbeteringen in het museumcafé en het vervangen van bepaalde onderdelen op zaal. De ontwikkeling hiervan start in 2026 en daarom moet het krediet beschikbaar blijven.
7102547 VVI MDL Website design
De verwachting is dat in 2026 een plan wordt ontwikkeld voor een nieuwe website en huisstijl, de uitvoering zal dan plaatsvinden in 2027 om zo het museum en de collectie op een efficiënte manier digitaal toegankelijk te maken.
7102164 installaties Boisotkade 2a (ELO)
Project is nog niet afgerond. Uitvoering start in 2026 en oplevering is verwacht in 2027. Daarom moet het krediet beschikbaar blijven.
7102165 renovatie Boisotkade 2a (ELO)
Project is nog niet afgerond. Uitvoering start in 2026 en oplevering is verwacht in 2027. Daarom moet het krediet beschikbaar blijven.
7101848 VK VVI Stadspodia
Eén van de onderdelen van de verzelfstandiging van de Leidse Schouwburg was trekkingsrechten op de gelden. Vervangingsinvesteringen kunstinstellingen (VVI). Deze zijn in het krediet VVI Stadspodia beschikbaar gesteld. De regeling voor de trekkingsrechten van LSSGZ op de gelden beschikbaar voor de Vervangingsinvesteringen kunstinstellingen (VVI) liep af in 2022. In dit krediet is de nog resterende investeringsruimte voor LSSGZ.
7101046 en 7101610 Indoorsportcentrum 1574 en openbare ruimte
Het sportcomplex 1574 is in 2023 opgeleverd en in gebruik genomen. De afwikkeling van de laatste opleverpunten heeft lang op zich laten wachten omdat er discussie was met de hoofdaannemer over de aanpassing van onderdelen van de gevelconstructie. De aanpassingen zijn uiteindelijk conform de eisen van de gemeente Leiden uitgevoerd. De afronding van de laatste werkzaamheden in de buitenruimter konden pas daarna worden ingepland en zijn thans nog deels in afwachting van de capaciteit van de betreffende aannemers.
7101943 kunstgrasdieptereiniger)
Aanschaf zal later plaatsvinden.
7101944 graszaaimachine
Aanschaf zal later plaatsvinden.
7101945 drainagereiniger+zandstrooier
Aanschaf zal later plaatsvinden.
7101478 combibad openbare ruimte De Vliet
De aanleg van de openbare ruimte van sportpark de Vliet is grotendeels klaar. In 2026 worden de laatste werkzaamheden uitgevoerd.