Jaarstukken 2020

Bijzonder programma Doorontwikkeling Sociaal Domein

1. Inleiding
LLeiden is en blijft een sociale stad waarin iedereen mee telt en mee doet. Voor alle inwoners voerden we ook in 2020 de Visie Sociaal Domein uit. Veel activiteiten zijn anders uitgevoerd dan gepland, soms ook met nieuwe creatieve oplossingen die goed blijken te werken, maar soms zijn ze ook vertraagd of zelfs niet geheel uitgevoerd, alles als gevolg van corona.
Corona leidde in 2020 ook tot langer durende effecten op onze inwoners (bijvoorbeeld een slechtere gezondheid, grotere leerachterstanden of meer psychosociale problematiek). Deze effecten zullen we de komende jaren op moeten zien te vangen, in 2021 en daarna. Dit vergroot de uitdaging om met schaarse middelen een toenemende vraag naar zorg en ondersteuning te beantwoorden. Voor meer informatie over de effecten van corona, de inhoudelijke doorontwikkeling van het sociaal domein en de uitvoering van de Visie Sociaal Domein wordt verwezen naar de programma's 7 Jeugd & Onderwijs, 9 Maatschappelijke Ondersteuning en 10 Werk& Inkomen en Programma 8 Cultuur, Sport en Recreatie, beleidsterrein 8C Sport.
In deze paragraaf gaan we in op de financiële ontwikkelingen in 2020, met name binnen het hek rond het sociaal domein. Het gaat daarbij om de uitvoering van de bijsturingsmaatregelen (paragraaf 2). In paragraaf 3 gaan we in op de financiële resultaten van 2020 en lichten we die toe.

a. Binnen en buiten het hek sociaal domein
In 2020 hebben we activiteiten binnen en buiten het hek rond het sociaal domein uitgevoerd. Dit hek is rond een deel van het sociaal domein geplaatst in de Programmabegroting 2019. Voorbeelden van activiteiten/beleidsterreinen die buiten het hek vallen zijn speelplekken, onderwijsbeleid, onderwijshuisvesting, sport, ondersteuning van clientbetrokkenheid en de BUIG (rijksgeld voor bijstandsuitkeringen).

Voor inspanningen binnen het hek geldt dat positieve effecten van beleid, zoals collectiveren, direct terecht komen bij het sociaal domein. Een voorbeeld hiervan is de Sterke Sociale Basis. Door een sterke sociale basisinfrastructuur te realiseren verwachten we dat minder mensen een beroep doen op individuele voorzieningen in het kader van de WMO, Jeugdulp of participatie. Die basisinfrastructuur bestaat ook uit goede en toegankelijke voorzieningen op hget terrein van sport, cultuur en onderwijs(kansen). Evenals investeringen op het terrein van een groene en gezonde stad. Naast deze inhoudelijke keuze leidt het hek er ook toe dat er een financieel gesloten systeem ontstaat.

b. Noodzaak tot financiële bijsturing binnen het hek
Hierboven kwam de urgentie van schaarse middelen binnen (en ook buiten) het hek rond het sociaal domein al kort aan de orde. Er is vanwege het tekort aan middelen al eind 2019 besloten bij te sturen binnen het hek via RV 19.0114 Bijsturing sociaal domein 2019. Aanvullend hierop zijn ook bijsturingsmaatregelen vastgesteld bij de Kaderbrief 2020-2024. In de paragraaf hieronder staat beschreven wat de huidige stand van zaken is rond de uitvoering van beide sets aan bijsturingsmaatregelen en wat er hiervoor in 2020 is gebeurd.

2. Stand van zaken uitvoering bijsturingsmaatregelen

Achtereenvolgens komen aan de orde:

  1. Uitvoering bijsturing sociaal domein 2019
  2. Uitvoering bijsturing Kaderbrief 2020-2024
  3. Algemene opmerkingen

Omdat de maatregelen uit 2019 in 2020 al vastgesteld waren is daaraan uitgebreider gewerkt dan aan de uitvoering van de maatregelen vastgesteld bij de Kadebrief. Deze is immers pas in het najaar van 2020 vastgesteld, waardoor er beperkte tijd overbleef om hieraan te werken. De toelichting bij de maatregelen uit 2019 is daarom grotendeels per maatregel, de toelichting bij de maatregelen uit 2020 is op hoofdlijnen.

a. Uitvoering bijsturing sociaal domein 2019
We hebben in 2020 gewerkt aan de uitvoering van de bijsturingsmaatregelen die zijn vastgesteld eind 2019 (Bijsturing Sociaal Domein, RV 19.0114). In de Programmabegroting 2021-2025 hebben we daarover al een algemene stand van zaken opgenomen (zie Programmabegroting 2021-2025, paragraaf Bijzonder programma Doorontwikkeling Sociaal Domein). We geven hieronder een beknopt overzicht van de ontwikkelingen zoals genoemd in onderstaande tabellen, voor zover het maatregelen betreft die in 2020 effect hadden.

Tabellen Bijsturingsmaatregelen bij RV 19.0114, geordend per programma (bedragen in €)

Programma 7 Jeugd & Onderwijs

 

2020

2021

2022

2023

prestatie Doen organiseren specialistische hulp

    

geraamd budget:

24.811.695

23.003.752

22.834.685

22.627.085

voorgestelde verlaging door kritischer op toegang

-250.000

-500.000

-750.000

-750.000

inkoop jeugdzorg

 

-500.000

-500.000

-500.000

     

prestatie Vanuit CJG org. Informatie en opvoeding

    

geraamd budget:

1.098.584

1.098.584

1.129.034

1.129.034

budget aanvullende opvoedingsondersteuning omlaag

-80.000

-80.000

-80.000

-80.000

     

totaal voorgestelde verlaging

-330.000

-1.080.000

-1.330.000

-1.330.000

Programma 9 Maatchappelijke Ondersteuning

 

2020

2021

2022

2023

beleidsterrein Ondersteuning

    

waarvan Financiële tegemoetkoming zorg

1.042.247

1.042.247

1.042.247

1.042.247

voorgestelde verlaging

0

-1.042.247

-1.042.247

-1.042.247

     

waarvan SWT

4.483.107

4.483.107

4.483.107

4.483.107

voorgestelde verlaging

0

-350.000

-350.000

-350.000

     

waarvan individuele begeleiding/huishoudelijke ondersteuning

15.838.228

17.353.067

18.816.060

20.269.473

voorgestelde verlagingen

    

door kritischer toekennen

-225.000

-450.000

-750.000

-1.100.000

dagbesteding deels naar sterke sociale basis

0

0

-150.000

-150.000

stimuleren meer gebruik WLZ

0

-80.000

-80.000

-80.000

anders organiseren ondersteuning multiproblem cliënten

0

0

-200.000

-200.000

Termijn begeleiding in contingentregeling aanpassen

0

-50.000

-50.000

-50.000

     

waarvan vervoersvoorzieningen WMO

2.991.170

2.991.744

2.991.749

2.991.749

Aanpassen onderdeel regiotaxi gelijke tarieven 65+ en 65-

0

-60.000

-60.000

-60.000

     

totaal voorgestelde verlaging Ondersteuning

-1.267.247

-2.032.247

-2.682.247

-3.032.247

     

beleidsterrein Kwetsbare groepen

    

geraamd budget Kwetsbare groepen

51.131.031

49.380.477

49.444.802

49.092.503

     

waarvan beschermd wonen

31.133.469

33.790.200

34.176.609

33.824.609

Volledig innen eigen bijdrage beschermd wonen

-130.000

-130.000

-130.000

-130.000

meer gebruik WLZ

-200.000

-200.000

-200.000

-200.000

voorgestelde verlaging, aandeel Leiden (25%)

-82.500

-82.500

-82.500

-345.000

     

bijdragen regio in maatschappelijke opvang

0

-750.000

-750.000

-750.000

     

afbouwen en sluiten bed-bad-brood voorziening

-200.000

-525.000

-525.000

-525.000

     

beleidsterreinen Preventie en Sociale binding en participatie

13.244.305

13.080.154

12.971.941

12.971.623

voorgestelde verlaging op subsidies

0

-50.000

-50.000

-50.000

     

totaal voorgestelde verlaging

-1.024.000

-3.514.000

-3.814.000

-4.090.000

Programma 10 Werk & Inkomen

 

2020

2021

2022

2023

beleidsterrein Minimabeleid

    

geraamd budget Minimabeleid (exclusief bijsturing)

8.823.325

8.820.635

8.820.635

8.820.635

     

waarvan Individuele inkomenstoeslag

750.000

750.000

750.000

750.000

voorgestelde verlaging (referteperiode van 3 naar 5 jaar)

-50.000

-100.000

-150.000

-150.000

     

waarvan kinderopvang sociaal medische indicatie

600.000

600.000

600.000

600.000

voorgestelde verlaging kritischer toekennen

-100.000

-100.000

-100.000

-100.000

     

waarvan bijzondere bijstand (exclusief bewindvoering)

2.100.000

2.100.000

2.100.000

2.100.000

Duurzame gebruiksgoederen als lening

-30.000

-30.000

-30.000

-30.000

     

beleidsterrein Arbeidsparticipatie (exclusief DZB)

    

geraamd budget arbeidsparticipatie

3.685.764

2.840.510

2.840.510

2.840.510

voorgestelde verlaging Leids participatiebudget

-250.000

-250.000

-250.000

-250.000

     

beleidsterrein Arbeidsparticipatie onderdeel DZB

20.583.858

19.769.973

18.260.009

17.684.518

voorgestelde verlaging budget DZB

-250.000

-250.000

-250.000

-250.000

     

totaal voorgestelde verlaging

-680.000

-730.000

-780.000

-780.000

Toelichting in 2020 gerealiseerde maatregelen
Het merendeel van de is in 2019 of 2020 gerealiseerd of in regelgeving verwert. Hieronder een korte toelichting op de relevante maatregelen (waarover bijvoorbeeld nog niet eerder is gerapporteerd).

Programma 7 Jeugd & Onderwijs

  • Kritischer op toegang jeugdhulp: het budget voor jeugdhulp is in 2020 niet overschreden.
  • Verlagen aanvullend budget opvoedondersteuning: budget verlaagd

Programma 9 Maatschappelijke Ondersteuning

Toelichting maatregelen rond Sociale Wijkteam

  • Kritischer inzetten individuele begeleiding en huishoudelijke ondersteuning (WMO)
  • Herformuleren opdracht Sociale Wijkteamss
  • Stimuleren gebruik Wlz-thuis.
    Deze maatregelen zijn in uitvoering. De besparing bij individuele begeleiding en huishoudelijke ondersteuning in 2020 is gerealiseerd. Als gevolg van corona is er een hogere werkdruk bij de Sociale Wijkteams. De implementatie van de Suite Sociaal Domein, het nieuwe digitale systeem, moest al in 2020 leiden tot minder administratieve handelingen, waardoor in 2021 een besparing op de bedrijfsvoering van de SWT’s mogelijk zou zijn (herformuleren opdracht Sociale Wijkteams). De verwachting is dat deze besparing beperkter zal zijn dan de geplande 350.000. Voor het kritischer inzetten van individuele begeleiding zijn de beleidsregels uitgebreid met een afbakening van wat wel en niet tot de begeleiding hoort. Door de hoge werkdruk als gevolg van corona, indiceren zij echter makkelijker een maatwerkvoorziening voor een inwoner die ze voorheen zelf in begeleiding zouden nemen.

Relevante ontwikkelingen overige maatregen

  • Wlz-clienten beschermd wonen naar Wlz: deze maatregel is niet meer te realiseren vanwege de landelijke ‘uitname Wlz’ uit de Wmo die in 2020 gestart is. Hierbij worden de clienten Wmo die voldoen aan de Wlz criteria over naar de Wlz. De uitkering aan de gemeente wordt hiervoor verlaagd.
  • Herzien subsidies: deze maatregel wordt uitgevoerd op Deelverordening maatschappelijke initiatieven zoals besloten bij de Kaderbrief 2020-2024 (zie ook onder Bijsturingsmaatregelen Kaderbrief 2020-2024, verlagen budget deelverordening maatschappelijke initiatieven).
  • Onderbrengen deel dagbesteding in Sterke Sociale Basis: in 2020 opgenomen in de voorlopige afspraken met Incluzio voor 2022 en verder.

Overig

  • Niet meer uitkeren Financiële tegemoetkoming zorg: voor 2020 is in de onderbesteding geschrapt en voor 2021 en verder is in 2020 de regeling gestopt.
  • Afbouwen Leidse Bed-, Bad- en Broodvoorziening vanwege komst landelijke vreemdelingenvoorziening Rotterdam: subsidie afgebouwd.

Programma 10 Werk & Inkomen

  • Referte individuele inkomenstoeslag naar 5 jaar: regelgeving aangepast
  • Aanpassen vergoeding kinderopvang sociaal-medische indicatie: regelgeving aangepast
  • Verlagen Leids Participatiebudget: budget aangepast
  • Verlagen Participatiebudget DZB Leiden: budget aangepast
  • Bekostigen duurzame gebruiksgoederen als lening: regelgeving aangepast

b. Aanvullende bijsturing sociaal domein 2020 (via Kaderbrief 2020-2024)
In de Kaderbrief 2020-2024 is de financiële situatie binnen het hek rond het sociaal beschreven en zijn daarbij behorende financiële ontwikkelingen beschreven. Toen is geconcludeerd dat de financiële situatie zonder bijsturing niet houdbaar was. Om die reden zijn er in de Kaderbrief aanvullende bijsturingsmaatregelen vastgesteld. In het najaar van 2020 is gestart met de uitvoering van die maatregelen.

Tabel bijsturingsmaatregelen vastgesteld bij Kaderbrief 2020-2024 (bedragen in x1000)

 

2020

2021

2022

2023

2024

Programma 7 Jeugd & Onderwijs

     

Verondersteld effect bezuiningingsvoorstellen TWO

 

-650

-650

-650

-650

Programma 9 Maatschappelijke Ondersteuning

     

Schrappen budget uitvoeringskosten derden Regiotaxi Wmo

 

-30

-30

-30

-30

Afbouw Leidse bijdrage maatschappelijke opvang

 

-205

-77

-77

-77

Schrappen invoeringsbudget begeleiding

 

-39

-39

-39

-39

Schrappen budget doorontwikkeling

 

-60

-231

-231

-231

Verlagen deelverordening maatschappelijke initiatieven

 

-75

-75

-75

-75

      

Programma 10 Werk & Inkomen

     

maatwerkbudget verlagen naar 450 structureel

 

0

-75

-75

-150

verlaging re-integratiebudget DZB

 

-100

-200

0

0

verlaging Leids participatiebudget

 

-125

-125

0

0

verlaging budget bijzondere bijstand

 

-500

-500

-500

-500

Kwijtschelding lokale lasten kamerbewoners

 

-9

-9

-9

-9

      

Reserves

     

Storting reserve sociaal domein

761

0

0

0

0

inzetten restant Leidse kracht (DZB)

 

-114

0

0

0

inzetten reserve OGGZ/GSB

 

-46

0

0

0

Totaal alle voorstellen

761

-1.953

-2.011

-1.686

-1.761

Toelichting op uitvoering
In de begroting zijn de volgende maatregelen al verwerkt, omdat het gaat om onderbestedingen of het schrappen van budgetten:

  • Programma 9: Schrappen budget uitvoeringskosten derden Regiotaxi Wmo, Schrappen invoeringsbudget begeleiding, schrappen budget doorontwikkeling.
  • Programma 10: Maatwerkbudget verlagen naar 450 structureel, Verlaging re-integratiebudget DZB, Verlaging Leids participatiebudget, Verlaging budget bijzondere bijstand, Kwijtschelding lokale lasten kamerbewoners.

Overige opmerkingen

  • Programma 7: het verondersteld effect bezuingingsvoorstellen TWO is meegenomen in de regionale ontwikkelingen jeugdhulp en de jeugdhulp is in 2020 binnen budget uitgevoerd.
  • Het verlagen van de deelverordening maatschappelijke initiatieven is financieel uitgevoerd, in combinatie met het verlagen van de regeling met 50.000 (maatregel bij RV 19.0114, herzien subsidies).

c. Algemeen beeld/algemene opmerkingen bij bijsturing
We hebben in 2020 ervaring opgedaan met het monitoren van te realiseren besparingen via bijsturing. De maatregelen an sich worden uitgevoerd, maar het is complex te meten welke netto besparing ermee wordt gerealiseeerd. Complicerende factoren hierbij zijn:

  • Andere ontwikkelingen leiden tot stijging in de uitgaven op een budget waar tegelijk ook een maatregel over gaat (vb: SMI, huishoudelijke ondersteuning).
  • Er is sprake van een open einde regeling met een wachtlijst, waardoor de besparing niet netto gerealiseerd wordt omdat bijvoorbeeld de plek voor beschermd wonen weer wordt ingenomen door een cliënt op de wachtlijst (vb: Wlz).
  • Waterbedeffecten, door besparingen op het ene budget nemen aanvragen op andere budgetten toe
  • Een meer algemene toenemende vraag naar voorzieningen als gevolg van maatschappelijke / meer autonome ontwikkelingen, waardoor een besparing niet netto zichtbaar is in de kostenontwikkeling.

3. Financiële resultaten 2020

We sluiten het jaar 2020 met een positief resultaat af (zie tabel hieronder). Dit komt ten eerste omdat veel activiteiten als gevolg van corona in minder mate zijn uitgevoerd. Zo kon DZB minder re-integratietrajecten starten en is er minder gebruikt gemaakt van de regiotaxi. Deze onderschrijdingen zijn terug te zien in de tabel hieronder (onder het kopje ‘Per saldo onderbesteding’). Ten tweede heeft de gemeente eind 2020 een aantal budgetten voor de compensatie van corona gekregen die nog niet uitgegeven zijn. Tot slot, zoals in de inleiding van dit hoofdstuk beschreven, verwachten we dat de maatschappelijke en langer durende effecten van corona de financiën van het sociaal domein de komende jaren verder onder druk gaan zetten. Deze uitdaging komt bovenop de langjarige krapte in de begrotingen voor jeugdhulp en Wmo. Ondanks het positieve resultaat van 2020 blijft de beheersbaarheid van de financiën van het sociaal domein een grote uitdaging en door corona wordt die uitdaging alleen maar groter. In het Financieel Perspectief Sociaal Domein van de Kaderbrief 2021-2025 gaan we hier uitgebreider op in, zowel op de mee- en tegenvallers (autonome ontwikkelingen), als meer specifiek op de financiële ontwikkelingen jeugdhulp, maatschappelijke ontwikkeling en werk & inkomen.

1) Overzicht inkomsten en uitgaven binnen het hek rond het sociaal domein

Sociaal domein (hek)

 

begroting

rekening

verschil

uit programma Jeugd en Onderwijs:

lasten

32.263.812

31.999.423

264.389

 

baten

0

-702

702

uit programma Maatschappelijke ondersteuning

lasten

117.218.110

107.047.756

10.170.354

 

baten

-2.833.944

-3.873.784

1.039.840

uit programma Werk en Inkomen exclusief DZB

lasten

15.439.788

13.506.453

1.933.335

 

baten

-3.078.110

-2.988.732

-89.378

uit beleidsterrein Arbeidsparticipatie onderdeel DZB

lasten

32.314.857

31.497.477

817.380

 

baten

-8.942.927

-9.478.630

535.703

uit beleidsterrein Algemene dekkingsmiddelen

baten

-1.050.000

0

-1.050.000

 

saldo

181.331.586

167.709.261

13.622.325

     
 

totaal lasten

197.236.567

184.051.109

13.185.458

 

totaal baten

-15.904.981

-16.341.848

436.867

 

saldo

181.331.586

167.709.261

13.622.325

mutaties reserve Sociaal domein

 

begroting

rekening

verschil

waarvan Beschermd Wonen

lasten

-6.424.782

-6.424.782

0

 

baten

-2.466.608

-2.466.608

0

waarvan Sociaal domein overig

lasten

15.388.040

15.388.040

0

 

baten

-17.422.329

-11.678.663

-5.743.666

 

saldo

-10.925.679

-5.182.013

-5.743.666

2) Ontwikkeling Reserve sociaal domein

 

begroting

rekening

verschil

reserve sociaal domein per 31-12-2020

14.515.341

20.259.007

-5.743.666

waarvan Vrouwenopvang (t.b.v. regio)

191.210

191.210

0

waarvan Beschermd Wonen (t.b.v. regio)

4.262.396

4.262.396

0

waarvan Overig sociaal domein

10.061.735

15.805.401

-5.743.666

    

Per saldo onderbesteding 2020

  

7.878.659

samenstelling resultaat sociaal domein 2020

  
   

regionale middelen (geoormerkt)

  

middelen vrouwenopvang

1.567.798

incidenteel

landelijke aanpak dak- en thuislozen

1.073.533

incidenteel

coronacompensatie maatschappelijke opvang

700.000

incidenteel

subsidie afrekeningen 2019 innovatie beschermd wonen

93.448

incidenteel

versterking arbeidsmarktregio

73.421

incidenteel

middelen laaggeletterdheid

32.768

incidenteel

subtotaal regionale onderbesteding

3.540.968

 
   

lokale middelen

  

niet ontvangen rijkscompensatie abonnementstarief

-1.050.000

structureel

huishoudelijke hulp

-99.925

incidenteel

(corona) resultaat DZB

1.353.083

incidenteel

PGB begeleiding en kortdurend verblijf

680.692

structureel

Ja/Jas/Ja+ projecten

376.621

incidenteel

subsidieafrekening 2019/2020 minimabeleid

366.513

incidenteel

diverse subsidiebudgetten sociale binding en participatie

417.911

incidenteel

invoeringsbudget nieuwe wet inburgering

248.647

incidenteel

jeugdhulp, voornamelijk corona-effect

230.924

incidenteel

woningaanpassingen

203.808

incidenteel

schuldhulpverlening

198.858

incidenteel

incidentele afbouwmiddelen opvang uitgeprocedeerde vluchtelingen

160.075

incidenteel

doorontwikkeling sociaal domein

151.975

incidenteel

facilitaire budgetten gemeentelijke panden SWT

134.221

incidenteel

regio-taxi Wmo (corona-effect)

133.371

incidenteel

invoeringsbudget Sterke sociale basis

106.631

incidenteel

eigen bijdrage huishoudelijke ondersteuning

104.582

incidenteel

vrijwillige thuiszorg en mantelzorg

94.124

incidenteel

tegemoetkoming zorgkosten (laatste jaar)

75.655

incidenteel

PGB huishoudelijke hulp

68.828

structureel

Groepsbegeleiding

59.249

structureel

totaal diverse posten (elk kleiner dan 60.000)

321.848

incidenteel

subtotaal lokale onderbesteding

4.337.691

 
   

totaal onderbesteding 2020

7.878.659