Ontwikkelingen in 2025

Met de toenemende verstedelijking neemt de druk op de stad toe. Om Leiden leefbaar te houden wordt het beheer van de openbare ruimte steeds belangrijker. Naast schoon, heel en veilig moeten we de komende jaren belangrijke keuzes maken ten aanzien van het ruimtegebruik. Klimaatverandering en toenemende extremen in het weer vragen samen met de teruglopende biodiversiteit dat we in diezelfde openbare ruimte vergroenen, verduurzamen en klimaatadaptieve maatregelen doorvoeren. Tegelijkertijd moeten we deze maatregelen afstemmen met projecten die we uitvoeren in het kader van mobiliteit, energietransitie of woonopgaven, zodat we de stad bereikbaar en leefbaar houden.

Verharde openbare ruimte

Kwaliteit

De openbare ruimte onderhouden we op kwaliteitsniveau B. Dit is een landelijke normering conform het CROW. Om het gesprek over het onderhoud van de openbare ruimte te voeren op basis van objectieve data laten we de kwaliteit jaarlijks onderzoeken door een extern bureau. De resultaten nemen we vervolgens mee bij het data-gestuurd werken en komen terug in de diverse prestatie-indicatoren. Ook in 2025 is het vereiste beeldkwaliteitsniveau B gehaald.

Kostenontwikkeling beheren openbare ruimte

Prijsstijgingen bij het beheer zijn nog steeds hoger dan de indexering. Ook voor energie zijn de kosten nog steeds hoger dan de beschikbare bedragen in de begroting. De prijsstijgingen worden vooral veroorzaakt door stijgende lonen en hogere materiaalkosten. Complexiteit in projecten neemt toe. Er wordt meer en intensiever geparticipeerd en door de hoeveelheid projecten in de stad is er meer tijd nodig voor afstemming hierin. In combinatie met krapte op de arbeidsmarkt kan er minder werk worden weggezet wat leidt tot een onderschrijding in de budgetten.

Uitvoeringsprogramma’s beheer kapitaalgoederen

Eind 2024 is gestart met de voorbereiding van de nieuwe Uitvoeringsprogramma’s Beheer Kapitaalgoederen 2027-2031 (voorheen Beheerplannen) waarin we ook deze ontwikkelingen verwerken. De huidige Beheerplannen lopen door tot en met 2026. De nieuwe Uitvoeringsprogramma’s leveren we in 2026 in concept aan voor de coalitie-onderhandelingen. Voor riolering geldt een andere planperiode: het Integraal Waterketenprogramma is in 2023 vastgesteld als beheerplan voor de planperiode 2024-2028.

Duurzame wijkvernieuwingen

De gemeente Leiden werkt aan het toekomstbestendig maken van de wijken. Bij de vervanging van riolering en openbare ruimte nemen we integraal de opgaven mee op het gebied van klimaatadaptatie, vergroening, biodiversiteit, circulariteit, leefbaarheid en verkeersveiligheid. Uit de tussentijdse evaluatie blijkt dat het combineren van opgaven en het principe van werk met werk maken bijdraagt aan een doelmatige inzet van middelen en beperken de beheerkosten op langere termijn.

De wijkvernieuwingen verlopen voorspoedig. In 2025 zijn de Professorenwijk-Oost fase 2 en de Hoge Mors fase 1 opgeleverd.

Wijkbeheer

Samen aan de Slag legt verbinding tussen gemeente, sociale partners en bewoners. Ook dit jaar zijn er op deze wijze weer veel groene initiatieven van de grond gekomen waaronder buurtmoestuinen / voedselbossen. Er zijn nu meer dan 5.000 convenanthouders voor delen van de openbare ruimte die bewoners zelf bijhouden.

Transvaal

In juli 2025 is het project Transvaal afgerond met een overzicht aan de raad en de wijkvereniging over de resultaten tot dan toe. Eén actie ronden we af in het voorjaar van 2026 (muurschildering) en voor één actie zijn middelen gereserveerd voor 2026 en 2027: een ‘aanjager’ voor programmering in de gerealiseerde buurtkamer en het opbouwen van een vrijwilligersnetwerk in de buurt. De gerealiseerde en geplande acties zijn voor 3,5 ton uitgevoerd; de rest van de beschikbare 5 ton is teruggevloeid naar de algemene middelen.
In de kaderbrief is een eenmalig budget van 2 ton opgenomen voor uitvoering van een vergelijkbaar project in de Stevenshof, met de leerpunten van Transvaal in het achterhoofd. Dit project is in september 2025 van start gegaan.

Beheer wegen

In de wijken Stationsdistrict, Bos- en Gasthuisdistrict en Morsdistrict is groot onderhoud uitgevoerd en is de verharding vervangen van de Dr. Lelylaan en Haagse Schouwweg. Tegelijk met de onderhoudswerkzaamheden aan de wegen is ook groeiplaatsverbetering voor bomen die wortelopdruk veroorzaken toegepast. Ook zijn waar mogelijk (kleine) verkeerskundige verbeteringen uitgevoerd. De Groene Kansenkaart is een integraal onderdeel van de werkzaamheden. Vanuit de vervangingsopgave asfalt is er het afgelopen jaar een mooie prestatie geleverd, door uitvoering van de Domela Nieuwenhuislaan, Haagse Schouwweg, Plesmanlaan, Kanaalweg en Zoeterwoudsesingel.

Beheren bruggen en viaducten

De werkzaamheden aan Stationspleintunnel en Julius Ceasarbrug verlopen conform planning. Voor cyclisch onderhoud en implementatie machinerichtlijn (de Europese richtlijn voor veiligheidseisen bij machines) vormt het vinden van voldoende geschikte medewerkers een uitdaging, maar essentiële werkzaamheden kunnen nog steeds worden uitgevoerd.

Haven

Voor passanten is selfservice ingevoerd voor het betalen van een ligplaats, waarbij eenvoudig en direct via een app kan worden afgerekend. Dit verhoogt het gebruiksgemak voor de gebruiker en zorgt ervoor dat de inkomsten direct worden ontvangen. Hiermee zijn zowel de dienstverlening als de efficiëntie van het inningsproces verder verbeterd.

Openbare verlichting

In de 2e helft van 2025 is het nieuwe beleidsplan Openbare Verlichting & Donkerte vastgesteld, waarbij naast onder andere verkeersveiligheid en sociale veiligheid, ook donkerte aandacht heeft gekregen.
Het vervangen van de Leidse lantaarns door LED-versies loopt gestaag door. Wel zien we dat de gemiddelde afhandeltermijn voor meldingen met betrekking tot verlichting oploopt. Met een aantal aanpassingen in het meldingenproces en hernieuwde afspraken met de betrokken aannemer verwachten we dat dit komend jaar zal verbeteren.

Bodem en ondergrond

In 2025 is uitvoering gegeven aan een motie van de gemeenteraad over diffuus lood. Er is uitgebreid onderzoek gedaan naar de meest gevoelige plekken waar kinderen verblijven, zoals schoolpleinen, kinderspeelplaatsen, speeltuinen e.d. Uit onderzoek is gebleken dat er geen grote risico’s zijn vanuit diffuus lood voor kinderen. Daarnaast zijn er diverse doelstellingen gehaald die gesteld waren op het gebied van bodemenergie, gezonde bodem en Innovatie Vertikaal Kabels- en LeidingenSysteem (VKLS) en in de samenwerking met netbeheerders. Op het gebied van bodemenergie is er beleid opgesteld (vaststelling staat voor 2026 gepland) voor het gebruik van de openbare ruimte, gebruik van energievormen bij nieuwbouw en beleid voor bodemenergie ten opzichte van andere energievormen. Verder is er een aanpak geschreven voor gezonde bodems, aangezien dit een van de doelen uit de Omgevingsvisie is.

Handhaving gebruik openbare ruimte / water

Na de vaststelling van de Visie op Handhaving 2025- 2028 is vanuit Handhaving in 2025 veel aandacht uitgegaan naar de 4 hoog geprioriteerde taken, namelijk afvaloverlast, fietsparkeren, overlastgevende personen (incl. jeugdoverlast) en verkeershandhaving. Daarnaast is Handhaving per 1 juli 2025 aangesloten bij de lopende (landelijke) pilot Handhaven op seksuele intimidatie door boa’s. Aan het einde van de zomer hebben vier aangewezen boa’s het speciale opleidingsprogramma gevolgd en hebben zij gedurende de looptijd van de pilot de bevoegdheid om te handhaven op seksuele intimidatie op straat. Het afgelopen jaar stond tevens in het teken van de voorbereidingen voor de uitbreiding van de extra bevoegdheden voor fietsovertredingen. Na de vaststelling van het handhavingsarrangement in november 2025, zijn alle boa’s opgeleid om te mogen handhaven op fietsen zonder licht, vasthouden van een telefoon of ander digitaal apparaat op de fiets en door rood fietsen of lopen. In 2025 zijn geen ernstige agressie en geweld incidenten richting boa’s geregistreerd, we zien een afname van het aantal geregistreerde incidenten. Deze cijfers geven het beeld dat boa’s sommige incidenten als ‘onderdeel van het werk’ beschouwen, waardoor het aantal meldingen afneemt. Het blijft daarom belangrijk om blijvend aandacht te hebben binnen Handhaving voor het melden van incidenten.
Een uitgebreid overzicht van de resultaten van Handhaving zal terug te vinden zijn in het Jaarverslag 2024 en 2025 en het Uitvoeringsprogramma 2026.

Openbaar water

Beheren openbaar water en riolering

In duurzame wijkvernieuwingen leggen we ondergronds een klimaatrobuust gescheiden systeem aan, dit verliep volgens planning. Aandachtspunt bij het reguliere onderhoud is de reiniging en inspectie van het riool. Vanwege de opstart met een nieuwe contractpartner is een deel nog niet uitgevoerd. De verwachting is dat de achterstand in 2026 wordt ingelopen.

Openbaar groen en biodiversiteit

PanoramaPark

In 2025 heeft de prijsvraag voor de toekomst van de Tweede Groene Ring geleid tot een ambitieus concept voor het PanoramaPark door en om Leiden. Dit PanoramaPark is als tweede ring één van de dragers van het Groen-blauw raamwerk uit de Omgevingsvisie Leiden 2040. Het concept, dat is opgebouwd uit iconen, een verbindend arcadisch landschap en kiempunten in de wijken, biedt ruimte voor het samen optrekken met inwoners uit de stad. Momenteel vertalen we het concept verder naar de Leidse situatie, verkennen we de wisselwerking tussen lopende planvorming en dit concept en tuigen we de projectorganisatie op, zodat we goed voorbereid zijn voor inbreng vanuit de stad. Het uitgangspunt is dat we het PanoramaPark samen met de stad gaan maken, met "kiempunten" bij elke buurt (ontmoetingsplekken die worden ontworpen in samenwerking met buurtbewoners).

Singelpark

Het Singelpark is een project van en voor de bewoners, en maakt onderdeel uit van het Groen-Blauwe raamwerk. De herinrichting Jan van Houtkade is een van de laatste projecten binnen het Singelpark. In het 3e kwartaal van 2025 is gestart met de uitvoering, naar verwachting zal het project in 2026 worden opgeleverd. Voor het vergroenen van de tuin rond het Wereldmuseum hebben de Provincie en Holland Rijnland aangegeven extra subsidie toe te kennen, ook de gemeente heeft een bijdrage toegezegd.

Gedragscode soortenbescherming

In 2025 is er gewerkt aan nieuw beleid voor verbetering van de zeven natuurlijke leefgebieden, borging van de “Gedragscode soortenbescherming gemeenten 2025” in beheer en nieuw beleid voor natuurinclusief bouwen. Vaststelling van deze beleidsstukken vindt plaats in de eerste helft van 2026.

Ecologie

In 2025 zijn verschillende ecologische verbindingen versterkt, voor grondgebonde (zoog)dieren zoals egels etc. zijn verbindingen versterkt onder de A4 en de A44, en langs verschillende watergangen - langs de Vliet, de Zijl en in de Stevenshof en het LBSP - hebben we met verlichting en gerichte vergroening de verbindingen voor vleermuizen door de stad verbeterd. Ook zijn er verschillende natuurvriendelijke oevers aangelegd zoals langs de PC Hooftlaan en verschillende locaties in de Stevenshof. Bij de PC Hooftlaan werd de daarbij ook geplaatste ijsvogelwand binnen een aantal weken door een paartje ijsvogels in gebruik genomen.

Extra bomen

In Leiden Noord zijn 14 extra bomen aangeplant in 2025. Daarnaast zijn er 26 bomen geplant voor het project 50 bomenplan. Er was te weinig ambtelijke capaciteit voor de inventarisatie van meer het plantlocaties.

Nota Dieren

De Nota dieren is in juli 2025 vastgesteld. In deze nota is vastgelegd hoe de gemeente dierenwelzijn structureel verankert in beleid en praktijk. In de nota ligt de nadruk op de intrinsieke waarde van dieren. De gemeente koppelt wettelijke verantwoordelijkheden aan lokale initiatieven. Ook maken we steeds een afweging hoe mens en dier veilig kunnen samengaan met de vele ruimtelijk projecten die we in Leiden uitvoeren.

Oostvlietpolder

Het bestemmingsplan Oostvlietpolder 2016 maakt het mogelijk dat we de huidige volkstuinparken uitbreiden met een aantal stroken. De stroken in de Oostvlietpolder zijn de laatste stroken die hiervoor beschikbaar zijn. De raad heeft voor deze uitbreiding krediet beschikbaar gesteld. Eind 2025 heeft volkstuinvereniging OTV (Onderlinge Tuin Vereniging) in principe ingestemd met een extra strook tuinen grenzend aan hun volkstuinpark in de Oostvlietpolder. Volkstuinvereniging Ons Buiten gaat ontwerp en exploitatie van de tweede strook voorlopig op zich nemen. Verder zijn stappen gezet in het project Verbeteren natuurwaarden met mogelijkheden voor externe recreatie. Het Zuid Hollands Landschap dat het gemeentelijk deel van de polder beheert is hier nauw bij betrokken.

Milieu en duurzaamheid

Geluid

Geluidsoverlast vraagt om een aanpak via diverse sporen. Maatregelen aan de bron is er één van. De mogelijkheden zijn daarbij het verminderen van de hoeveelheid verkeer, aanpassen van de snelheid of geluid reducerend asfalt aanbrengen op hoofdwegen. In het actieplan geluid is beschreven welke maatregelen op locaties met een te hoge geluidbelasting mogelijk zijn. Voor de locaties waar dit niet toereikend genoeg is zijn fysieke maatregelen aan de woningen nodig. Alle Leidse woningen die op de zogeheten landelijke saneringslijst staan zijn opgenomen in een project waarvoor projectsubsidie is aangevraagd.

Geluidsanering

De Omgevingsdienst heeft het geluidsaneringsproject van de 190 saneringswoningen gelegen langs de HOV centrumroute deel 1 (Oranjeboomstraat en Levendaal, Geregracht en Plantage) afgerond. De geluidsisolerende maatregelen zijn aangebracht en de controlemeting is uitgevoerd. De projecten aan de Vrijheidslaan en Vijf Meilaan en deel 2 van de HOV centrumroute zijn voorbereid en wachten op goedkeuring van het Bureau Sanering Verkeerslawaai. De grote werkvoorraad bij de benodigde adviesbureaus zorgt voor enige vertraging bij de geluidsaneringsprojecten.

Luchtkwaliteit

In 2025 is verder gewerkt aan de uitwerking van de maatregelen uit het Schone Luchtakkoord. Enkele nieuwe activiteiten willen we hier graag uitlichten. We hebben dit jaar naar aanleiding van het in 2023 ondertekende convenant Schoon en Emissieloos bouwen (SEB) voor drie projecten een subsidieaanvraag ingediend. Alle drie de aanvragen zijn gehonoreerd. Het betreft de Professorenwijk fase 2, de Jan van Houtkade-Koepoortsbrug en de Gasthuiswijk fase 2. In het kader van het SEB werken we ook aan het realiseren van voldoende laadinfrastructuur bij bouw/infraprojecten zodat de apparatuur in de buurt van het project kan worden opgeladen. We monitoren de meldingen over houtstookoverlast die via Stookwijzer binnenkomen. Tevens is in het najaar aandacht besteed aan communicatie over houtstook. In samenwerking met het Vlietland College, het Da Vinci College Kagerstraat en het Visser ’t Hooft College hebben we een snuffelfietsproject georganiseerd. Het was een project waarbij de leerlingen de luchtkwaliteit in de leefomgeving hebben gemeten met speciale snuffelfietssensoren voor fijn stof en palmesbuisjes hebben geplaatst om de concentratie stikstofdioxide te bepalen. Daarnaast hebben we een presentatie gegeven aan de leerlingen over luchtkwaliteit in Leiden. Het project heeft lokale inzichtelijke meetgegevens opgeleverd over de luchtkwaliteit in de leefomgeving van jongeren en heeft bijgedragen aan bewustwording en educatie rondom luchtkwaliteit en gezondheid. Ook versterkte het project de samenwerking met het onderwijs.

Klimaatadaptatie

Evaluatie van duurzame wijkvernieuwingen Leiden 2020-2025

De gemeente Leiden loopt in Nederland voorop met het klimaatadaptief, vergroenen en biodivers inrichten in de Duurzame wijkvernieuwingen. In deze wijkvernieuwingen richten we tegelijkertijd met het vervangen van het riool de openbare ruimte klimaatadaptief in en nemen we maatregelen om de biodiversiteit te versterken. Daarmee vergroten we de leefbaarheid en besparen we kosten. De afgelopen jaren is veel ervaring opgedaan met deze manier van werken, van participatie tot realisatie. De resultaten zijn positief, blijkt uit de evaluatie, veel andere overheden komen naar Leiden om van ons te leren. Ook wordt de werkwijze als erg positief ervaren door de integrale samenwerking.

Beleidsterrein 5A Verharde openbare ruimte

Doelen en prestaties bij 5A Verharde openbare ruimte

Verbonden partijen

Effectindicatoren bij 5A Verharde openbare ruimte

*) Alle indicatoren op basis van de beleidsmetingen worden gehaald met een score van B en soms zelfs A. De beoordelingen vanuit de stadsenquête voldoen ook aan de streefwaarden m.u.v. ‘onderhoud straatmeubilair’. De stijgende lijn zet door maar de beoordeling blijft met 69% nog net onder de streefwaarde. De scores van overlast van hondenpoep, onkruid en drijfafval scoren zelfs een stuk beter dan de streefwaarden.

Beleidsterrein 5B Openbaar water

Doelen en prestaties bij 5B Openbaar water

Verbonden Partijen

De onderstaande Verbonden Partij levert een bijdrage aan dit beleidsterrein. Zie voor meer informatie de paragraaf verbonden partijen.

5B2.3 Behandelen ligplaatsvergunningen

De gemeente publiceert ieder kwartaal een lijst met vrije ligplaatsen voor pleziervaartuigen. Inwoners van Leiden die zich hebben geregistreerd op de wachtlijst kunnen hun interesse voor een vrije ligplaats kenbaar maken. De ligplaats wordt vervolgens vergund aan de inwoner die het hoogst op de wachtlijst staat. Aanvragen voor ligplaatsen voor bedrijfsvaartuigen worden op dit moment nog niet verdeeld. De eerder voorziene invoering van een verdelingssystematiek in 2025 is niet gerealiseerd, omdat in dat jaar is gestart met een nader onderzoek naar de looptijd en juridische status van bestaande ligplaatsvergunningen voor bedrijfsvaartuigen. Dit onderzoek is noodzakelijk gebleken om te kunnen vaststellen of en wanneer verdeling juridisch mogelijk is. De verwachting is dat afronding van het onderzoek plaatsvindt eind 2026, waarna begin 2027 kan worden overgegaan tot verdeling van nieuwe ligplaatsen.

Effectindicatoren bij 5B Openbaar water

Beleidsterrein 5C Openbaar groen en biodiversiteit

Doelen en prestaties bij 5C Openbaar groen en biodiversiteit

Toelichting op prestaties

5C1.3 Beheren openbaar groen

Met het vervangen van bomen en bij het snoeien begint ook hier krapte op de arbeidsmarkt merkbaar te worden, binnen cluster Beheer maar ook bij de aannemer. Hierdoor is er achterstand onstaan in het snoeiwerk. Het overige dagelijks onderhoud ligt op schema.

5C1.6 Beheren Oostvlietpolder

De werkzaamheden van WarmtelinQ starten in 2026. De vertraging is ontstaan omdat er geen aannemer kon worden gecontracteerd door de provincie. Daarom start de uitvoering van het project Verbeteren natuurwaarden ook later.

Effectindicatoren bij 5C Openbaar groen

*) De streefwaarde voor ‘hectare groen’ wordt gehaald maar ligt lager dan in 2023 ondanks meerdere vergroeningsprojecten. De daling in het oppervlak is echter terug te voeren op de overstap naar een nauwkeuriger meet- en registratiesysteem en niet een afname van het areaal in de praktijk.
**) Deze cijfers zijn de best mogelijke indicatie op het gebied van biodiversiteit. Context is nodig voor interpretatie, te lezen in de rapportages via https://leiden.incijfers.nl/rapporten/duurzaamheid. Achteruitgang sinds 2020 lijkt sterk verband te houden met ecologische waterkwaliteit, waar we in Leiden zelf maar beperkte invloed op hebben en overeenkomstig is met de rest van de regio.

Beleidsterrein 5D Milieu en duurzaamheid

Doelen en prestaties bij 5D Milieu en duurzaamheid

Verbonden partijen

Effectindicatoren bij 5D Milieu en duurzaamheid

Beleidsterrein 5E Klimaatadaptatie

Doelen en prestaties bij 5E Klimaatadaptatie

5E1.1 Ontwikkelen en uitvoeren beleid klimaatadaptatie

Om bewoners te stimuleren ook klimaatadaptieve maatregelen te nemen hebben we de subsidie voor groene daken. De uitbreiding hiervan (naar aanleiding van de vastgestelde riool- en waterzorgheffing) met een subsidie voor afkoppeling heeft vertraging opgelopen door een gebrek aan capaciteit. Momenteel werken we eraan dat de subsidie er voor de zomer 2026 komt. Uw raad is hierover in januari geïnformeerd.

Effectindicatoren bij 5E Klimaatadaptatie

Kaderstellende beleidsstukken

In 2025 zijn de volgende kaderstellende beleidsstukken vastgesteld:

• RV 25.0006 Verordening tot wijziging van de verordening op de heffing en invordering van precariobelasting Leiden 2025
• RV 25.0010 Visie op Handhaving Openbare Ruimte 2025-2028
• RV 25.0019 Aanvraag uitvoeringskrediet Duurzame Wijkvernieuwing Hart van Meerburg
• RV 25.0039 Zienswijze Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 Omgevingsdienst West-Holland
• RV 25.0055 Herziening ligplaatsenplan 2000
• RV 25.0069 Wijziging van APV gemeente Leiden 2020 en de VFL Leiden 2020 mbt dieren, mobiliteit en het vaststellen van een nieuwe Destructieverordening
• RV 25.0078 Intrekken Beleidsplan Openbare Verlichting 2013
• RV 25.0089 Verordening op de heffing en invordering van afvalstoffenheffing Leiden 2026
• RV 25.0090 Verordening op de heffing en invordering van binnenhavengeld Leiden 2026
• RV 25.0097 Verordening op de heffing en invordering van riool- en waterzorgheffing Leiden 2026

Programmabudget

Decade Include: Jaarrekening

Decade Include: Jaarrekening

BELEIDSTERREINEN

Toelichting op beleidsterreinen met financiële afwijkingen (op de lasten en/of baten) > € 250.000.

5A Verharde openbare ruimte

Binnen beleidsterrein 'Verharde openbare ruimte' is op de lasten sprake van een voordeel van €2.047.000. Dit voordeel komt o.a. door:

• Ontvangst van te veel betaalde energiekosten aan Liander (€ 1.400.000). In 2025 heeft Liander gemeld dat ze de periode 2018 -2025 te veel kosten in rekening hebben gebracht voor de OVL-voedingspunten en dat een creditfactuur volgt zodra het exacte bedrag bekend is. Veiligheidshalve is een bedrag van € 1.000.000 opgenomen in de begroting aan de batenkant. Uiteindelijk blijkt het bedrag aan te veel betaalde energiekosten € 1.400.000 te zijn en is dit verwerkt als voordeel aan de lastenkant.
• Minder lasten bij beheer van wegen (€ 380.000) door o.a. incidentele lagere interne doorbelasting van de waterschapsbelasting vanwege een correctie op voorafgaande jaren, minder uitgaven aan de tunnelbeheerorganisatie van de Stationspleintunnel omdat de opstart van deze organisatie wat langer heeft geduurd dan gepland en incidenteel minder interne doorbelasting van werkzaamheden die zijn uitgevoerd t.b.v. inkomsten leges van graafmeldingen kabels en leidingen.
• De inkomsten uit de afvalstoffenheffing komen iets lager uit dan geraamd. We zien een daling van het aantal meerpersoonshuishoudens en een stijging van het aantal één- en tweepersoonshuishoudens. De kostendekking komt uit op 100,7%. Deze overdekking van 0,7% = € 171.560 is toegevoegd aan de voorziening afvalstoffenheffing.

Binnen beleidsterrein 'Verharde openbare ruimte' is op de baten sprake van een nadeel van € 1.177.000. Dit nadeel komt o.a. door de verwachte opbrengst van te veel betaalde energiekosten aan Liander (€ 1.000.000). Zie ook de toelichting hierboven.

5B Openbaar water

Binnen beleidsterrein 'openbaar water' is op de baten sprake van een nadeel van € 177.000. Dit komt o.a. door:

• Lagere opbrengst riool- en waterzorgheffing (€ 490.000). Het verschil is ontstaan door het niet verwerken van een begrotingswijziging op de opbrengst riool- en waterzorgheffing eigenaren woning van € 400.000. De kosten voor de watertaken vallen ook lager uit waardoor de dekking inclusief verrekening met de voorziening riolering uitkomt op 100% kostendekkend. Zie ook de paragraaf lokale heffingen.

5C Openbaar groen

Binnen beleidsterrein 'openbaar groen' is op de lasten sprake van een voordeel van € 946.000. Dit komt onder andere door:

• Minder kosten bij diverse groenprojecten (€ 360.000). Dit komt o.a. door projecten zoals de wereldtuin en de Panoramapark die doorgeschoven zijn naar volgend jaar en waarvan het budget voor 2026 opnieuw wordt aangevraagd.
• Incidenteel minder kosten bij het beheer van groen in de openbare ruimte (€ 320.000). Dit heeft meerdere oorzaken zoals het moeten uitstellen van reconstructies en vervangingen als gevolg van tijdelijke personeelskrapte. Tevens zijn er uitvoeringskosten bespaard door het verbeteren van diverse processen en systemen. Tegelijkertijd voorzien we echter een structurele stijging in de kosten doordat onder andere het areaal te vervangen bomen komende jaren sterk zal toenemen. Deze trend komt terug in de Strategische Verkenningen en zal worden verwerkt in het nieuwe Uitvoeringsprogramma Groen.
• Meer kosten bij bomenfonds (€ 147.00). Het betreft de kosten die gemaakt zijn voor het kappen van bomen. Tegenover deze kosten staat een opbrengst (waarborg) op de baten kant. Tezamen is het budgetneutraal.

Binnen beleidsterrein 'openbaar groen' is op de baten een voordeel van € 220.000. Dit voordeel komt vooral door de ontvangen gelden (waarborg) vanuit het bomenfonds. Het betrof de ontvangen gelden die aan de gemeente voldaan zijn voor het kappen van bomen. Deze baten worden nooit begroot waardoor hier een voordeel ontstaat. Nadere uitleg bomenfonds:

• € 147.000 is geld wat ontvangen is voor bomenfonds. Dit wordt in de voorziening geplaatst, op het moment dat de partij bomen geplant heeft dan wordt dit geld uit de voorziening terugbetaald.
• € 70.000 vrijval voorziening betreft bedrag wat in de voorziening stond, maar wat niet meer terugbetaald gaat worden. Bijvoorbeeld omdat er geen plaats was, of omdat er minder bomen zijn terug geplant. Dit bedrag komt in de reserve bomenfonds terecht en is vrij te besteden aan het planten van bomen elders in de stad.

5D Milieu en duurzaamheid

Binnen beleidsterrein 'Milieu en duurzaamheid' is op de lasten sprake van een voordeel van € 1.025.000. Dit komt door incidenteel budget voor de gevelsanering die bedoeld was voor meerdere jaren. In 2025 is het gehele budget van € 982.000 volledig geraamd in 2025, maar deze was bedoeld voor meerdere jaren. De gevelsanering wordt gedekt uit de reserve GSB middelen.

RESERVES

Toelichting op afwijkingen Reserves > € 250.000.

Reserve gsb-middelen ISV/EZ P5
De onttrekking uit de Reserve GSB middelen is € 969.000 lager dan begroot. Dit komt doordat in 2025 het gehele budget van € 982.000 volledig geraamd is, terwijl deze was bedoeld voor meerdere jaren.

INVESTERINGEN

Overschrijdingen op investeringskredieten

7101181 Noorderkwartier Oost

Bij de herinrichtsopgave in zake het realiseren van een klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost is het beschikbare inrichtingskrediet overschreden met € 325.000 als gevolg van o.a. hogere plankosten in verband met de langere doorlooptijd van het project en onvooorziene kosten groenonderhoud. De verwachting is dat deze overschrijding voor het overgrote deel opgevangen kan worden binnen het rioolkrediet die nog beschikbaar is voor de dekking van de kosten die samenhangen met de nog uit te voeren werkzaamheden voor fase 4 en 5.

Toelichting op investeringskredieten die worden afgesloten met een opvallend overschot

Er zijn geen relevante afwijkingen. 

Toelichting op investeringskredieten ouder dan drie jaar die niet afgesloten worden bij de jaarrekening

7101365 Groene Hoofdstructuur

Het krediet komt voort uit de nota Versterken en verbinden groen in Leiden en is gericht op het beschermen en verbeteren van de huidige kwaliteit van de Groene Hoofdstructuur. Het betreffende project loopt door tot 2030. Voor het doen van investeringen die passen binnen de Groene Hoofdstructuur wordt de komende jaren het krediet ingezet.

7101860 Singelpark – Energiepark

De ambitie in het Energiepark is om het park gefaseerd te laten ontstaan, zodat vooruitlopend op de nieuwbouw al vergroening plaatsvindt en het definitieve park de juiste invulling kan krijgen, ook in combinatie met de maatschappelijke opvang (MO) in het park. Verder grenst het park aan twee ontwikkellocaties: deelgebied E (PLNT-locatie, hier komen 2 woonblokken en de nieuwe MO) en de panden van Papegaaisbolwerk 18-20. Beide locaties worden ontwikkeld en volgen een planning die o.a. afhankelijk is van verleggingen. Voor het park geldt dat de planning afhankelijk is van de voortgang van de aangrenzende vastgoedontwikkelingen en verlegwerkzaamheden.

7102360 Hooghkamerpark

In de loop van vorig jaar is begonnen met het ontwerp en dit zal in 2026 wordt afgerond en zal gestart worden met de werkvoorbereiding. In 2026 worden de werkzaamheden aanbesteed en gestart met de uitvoering. In verband met het plantseizoen lopen deze werkzaamheden mogelijk door t/m maart 2027 gevolgd door eerstejaarsonderhoud t/m 31-12-27.

7101019 Polderpark Cronesteyn

IP Parken Cronesteyn loopt langer door dan meestal gebruikelijk is voor IP parken projecten. Het betreft een groot park en er worden binnen het project in overleg met Beheer een aantal extra maatregelen uit het beheerplan projectmatig worden uitgevoerd. De uitvoering van fase 1 daarvan is in volle gang, fase 2 is gepland in 2027, fase 3 in 2029. Ook de aanpak van de moerastuin kent een fasering die doorloopt in 2025, 2027 en mogelijk ook 2029. Deze faseringen hebben te maken met het natuurtechnische karakter van de werkzaamheden, op deze manier wordt voorkomen dat er een te grote verstoring van natuurwaarden ontstaat.

7101181 Noorderkwartier Oost

Fase 4 en 5 van dit project Oranjestraat/Nassaustraat moeten nog uitgevoerd worden en staat gepland voor eind 2026/begin 2027.

7102515 GHS Zijloever en Haagse Schouw

De Haagse schouw is afgerond in 2025. Groene Hoofdstructuur Zijloever is in afwachting van het project Panoramapark. Het ligt daardoor tijdelijk stil. Naar verwachting wordt het ontwerp verder uitgewerkt in de zomer van 2026. De uitvoering zal plaats vinden in 2027 en het eerstejaarsonderhoud tot en met 2028.

7102546 Wijkpark Merenwijk

De werkzaamheden gaan doorlopen tot en met 2029 in verband met afstemming van de werkzaamheden op uitdunningswerkzaamheden die voor beheer meegenomen gaan worden en die zijn gefaseerd tot en met 2029.

7100710 verstr.groene hoofdstr. Bernardkade

Het project versterken groen hoofdstructuur Bernhardkade heeft een aantal jaar vertraging opgelopen. De werkzaamheden zijn inmiddels gestart.

7102096 burgerinitiatieven parken

Binnen dit krediet worden “groene” investeringen vanuit burgerinitiatieven gefinancierd. Het project en daarmee gekoppelde krediet “burgerinitiatieven” loopt tot 2026.

7101222 VK parken algemeen

Dit krediet betreft een verzamelkrediet, waar jaarlijks toegekende middelen worden bijgeschreven. Vanuit dit krediet worden deelkredieten gemaakt, voor diverse projecten.

7102528 Roomburgerpark

Project grootschalig onderhoud Roomburgpark wordt in 2026 opgepakt, de reden voor de vertraging is ambtelijke bezetting.

7101939 automatisering gladheidsbestrijding 2022

Er wordt in 2026 geinvesteerd in een nieuwe strooikast voor de automatische routebegeleiding en strooien, vervolgens zal het krediet worden afgesloten.

7100122 VK vervanging riolering

Dit krediet betreft een verzamelkrediet voor vervanging riolering, waar jaarlijks toegekende middelen worden bijgeschreven. Vanuit dit krediet worden deelkredieten gemaakt, voor diverse projecten.

7100641 ren.riolering Noord.str./Oude V/WdZ

Het krediet voor de renovatie van de riolering in de Noorderstraat, Oude Vest en Willem de Zwijgerlaan wordt in 2026 afgesloten.

7100925 wv rio Gasthw Haagweg-zuid fase 1+2, 7101854 wv KLIMA Gasthuiswijk fase 1+2

Het betreft de wijkvernieuwing (rioolvervanging en klimaatadaptieve inrichting) in de Gasthuiswijk en Haagwegkwartier. De uitvoeringswerkzaamheden voor fase 2 zijn opgestart en lopen geheel 2026.

7101247 Vervanging riolering Maresingel

Krediet wordt in 2026 afgesloten.

7101420 wv rio Meerburg

De uitvoering van het project wijkvernieuwing in Meerburg start in 2026 en loopt door tot eind 2028.

7101421 wv rio Morskwartier

De uitvoering van het project wijkvernieuwing Hoge Mors fase 2 is gestart in 2026 en loopt door tot eind 2028.

7101422 riool verv. Noorderkwartier Oost

Dit krediet blijft benodigd. De afronding van deze projecten voor rioolvervanging in het Noorderkwartier verwachten wij in 2026.

7101423 wv rio Professorenwijk Oost, 7101855 wv KLIMA Profeswijk-Oost fase 1+2

De afronding van het project wijkvernieuwing in de Professorenwijk Oost is 2026. Het krediet kan eind 2026 afgesloten worden.

7101424 wv rio Vogelwijk, 7101795 wv KLIMA Vogelwijk raadsherenbuurt

Fase 2 van het project wijkvernieuwing Vogelwijk en Raadsherenbuurt is in uitvoering en wordt in 2027 opgeleverd.

7101521 riolering Binnenstad Z+N

Krediet blijft benodigd. De afronding van dit project verwachten wij in 2027.

7101522 riolering Stevenshof

Krediet blijft benodigd, afronden project naar verwachting 2027.

7101523 riolering Merenwijk

Krediet blijft benodigd, afronden project in 2030.

7101524 riolering Stationsgebied

Krediet blijft benodigd. De afronding van deze projecten verwachten wij in 2028.

7101525 riolering centrumroute Langegracht

Project is afgerond, krediet wordt in 2026 afgesloten.

7101527 riolering Zeeheldenbuurt

Krediet blijft benodigd, afronden project in 2027.

7101603 riolering Leiden Bio Science Park

Project wordt afgerond in 2026 afgerond.

7101629 riolering Voorschoterweg

Project wordt afgerond in 2026 afgerond.

7101695 wv rio Gasthw Haagweg-zuid fase 3+4

De uitvoering van de wijkvernieuwing Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 3 start in 2026 en wordt in 2028 opgeleverd.

7101779 WV rio Fortuinwijk Boshuizen

Fase1 van het project wijkvernieuwing Fortuinwijk Boshuizen gaat in 2026 in uitvoering.

7102009 riolering Schipholweg

Het project is afgerond en het krediet wordt afgesloten in 2026.

7102012 Wv FPDS KLIMA Hoge Mors

Het gaat om een investeringskrediet van het Financieel Perspectief Duurzame Stad. Fase 2 van de wijkvernieuwing Hoge Mors gaat in 2026 in uitvoering.

7102356 WV RIO Boshuizen, 7102357 WV RIO Fortuinwijk Zuid, 7102358 WV RIO Fortuinwijk Noord, 7102365 Riolering Fortuinwijk Boshuizen

De wijkvernieuwingsprojecten Fortuinwijk Noord, Zuid en Boshuizen zijn momenteel in voorbereiding. Start uitvoering fase1 2026.

7102366 Riolering Stationskwartier Marislaan

Het project wordt in 2026 voorbereid.

7102378 Knuppelpad Matilo

Uitvoering vind plaats.

7100082 JS vervanging verkeerslichtinstallaties

Dit krediet is doorlopend en moet beschikbaar blijven voor de planmatige vervanging van de verkeersregelinstallaties.

7102367 Persleidingen J. Catslaan, 7102368 Riolering Verbeekstraat

De kredieten zijn voor de rioleringswerkzaamheden onderdeel van het project Leidse Ring Noord / Plesmanlaan.

7102369 Maresingel Slingergoot

Het project gaat in 2026 in uitvoering.

7102467 Rio Lammenschansweg/Lammenschansdriehoek

Het project is onderdeel van Lammenschansstrip en gaat naar verwachting in 2027 in uitvoering.

7102611 Riolering Zuid West Stevenshof

Het project is in voorbereiding, de uitvoering is 2027.

7100761 laadpalen voor electrisch vervoer

Dit betreft een doorlopend krediet van waaruit elk jaar aanpassingen in de openbare ruimte, rondom de verplaatsing van laadpalen voor elektrisch vervoer, worden bekostigd. Het krediet blijft beschikbaar om deze verplaatsingen mogelijk te maken.

7101505 JS groene kansenkaart (deels FPDS)

Een deel van deze projecten loopt in 2026 en 2027 door vanwege fasering, afstemming met bewoners en technische uitwerking. Het openhouden van het krediet is noodzakelijk om de geplande vergroening, klimaatadaptatie en kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte volledig te kunnen realiseren.

7101010 Walmuur Haarlemmertrekvaart

De uitvoering voor dit project staat gepland voor 2026. De verwachting is dat het project eind dit jaar wordt afgerond.

7101597 Maatregelen Stationsplein tunnel, 7101921 Stationsplein tunnel brandw beplating, 7101922 Stationsplein tunnel LED verlichting

In 2026 wordt in bouwteamverband het Definitief Ontwerp uitgewerkt tot een Uitvoeringsontwerp (UO). De start uitvoering van dit UO staat gepland voor de eerste helft van 2027 en wordt naar verwachting in 2027 afgerond. De 3 kredieten moeten nog open blijven staan tot en met eind 2027.

7101539 FPDS Kruisp. Hoge Rijndkijk W vd Madeweg

Het gaat om een investeringskrediet van het Financieel Perspectief Duurzame Stad. Het project vervangen kruispunt Hoge Rijndijk / Willem van der Madeweg is vertraagd wegens afhankelijkheid van andere projecten. Gefaseerde uitvoering van het project kan in 2026/2027 gaan plaatsvinden.

7100079 VK investeringen wegen

Dit krediet betreft een verzamelkrediet, waar jaarlijks toegekende middelen worden bijgeschreven. Vanuit dit krediet worden deelkredieten gemaakt, voor diverse projecten.

7101258 wv weg Gasthw Haagweg-zuid fase 2

De werkzaamheden aan de wijkvernieuwing Gasthuiswijk en Haagwegkwartier zijn in uitvoering. De afronding wordt verwacht in 2027.

7101263 Kort Rapenburg

Dit krediet is een bijdrage aan het programma Autoluwe Binnenstad, de Groene Loper stadsentree. Het verwachte uitvoeringsmoment is later.

7101269 Sandifortdreef

Deze kredieten zijn bijdragen aan het programma Leiden Duurzaam Bereikbaar. De verwachting is dat de projecten waaraan een bijdrage vanuit beheer wordt gedaan pas later worden gerealiseerd. Er is momenteel geen actuele planning, in 2027 wordt wederom bekeken wat met deze kredieten wordt gedaan.

7101438 Turfmarkt

Dit krediet is een bijdrage aan het programma Autoluwe Binnenstad, de Groene Loper stadsentree. Het verwachte uitvoeringsmoment zal over enkele jaren zijn.

7101439 Steenstraat

Dit krediet is een bijdrage aan het programma Autoluwe Binnenstad, de Groene Loper stadsentree. Het verwachte uitvoeringsmoment zal over enkele jaren zijn.

7101440 Prinsessekade

Dit krediet is een bijdrage aan het programma Autoluwe Binnenstad, de Groene Loper stadsentree. Het verwachte uitvoeringsmoment zal over enkele jaren zijn.

7101442 Noordeinde

Het project in in maart 2025 opgeleverd door de aannemer. Begin 2026 wordt het hekwerk nog overgedragen aan beheer nadat er diverse restpunten zijn verwerkt. Ook is begin 2026 nog een geveltuin gerealiseerd. Zodra alle werkzaamheden zijn afgerond zal het krediet bij de jaarrekening 2026 of eerder worden afgesloten.

7101444 Haarlemmerweg (tennis gem grens asfalt)

Dit krediet is een bijdrage aan het project Haarlemmerweg, wat naar verwachting in 2026 in uitvoering gaat.

7101446 wv wegen Gastw Haagweg-zuid fase 3+4

De wijkvernieuwingsprojecten Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 3 en 4 worden momenteel voorbereid. De start van de uitvoering is gepland vanaf 2026 en wordt in 2028 afgerond.

7101807 wv FPDS VMOR Vogelwijk raadsherenbuurt

Het wijkvernieuwingsproject Vogelwijk Raadsherenbuurt is momenteel in uitvoering. De afronding wordt verwacht in 2027.

7101856 wv FPDS VMOR Profeswijk - oost fase 1+2

Het gaat om een investeringskrediet van het Financieel Perspectief Duurzame Stad. Dit project bevindt zich momenteel in de afrondende fase richting overdracht. Het project wordt in 2026 afgerond.

7102010 WV herinrichting Hoge Mors

De werkzaamheden van fase 1 zijn afgerond. Fase 2 is aanbesteed en in uitvoering. De afronding wordt verwacht in 2027.

7102011 WV FPDS KLIMA Hoge Mors INFRA

Het gaat om een investeringskrediet van het Financieel Perspectief Duurzame Stad. De werkzaamheden van fase 1 zijn afgerond. Fase 2 is aanbesteed en in uitvoering. De afronding wordt verwacht in 2027.

7102017 herinrichting Churchilllaan

De verwachting is dat de projecten waaraan een bijdrage vanuit beheer wordt gedaan pas later worden gerealiseerd. Er is momenteel geen actuele planning. In 2027 wordt wederom bekeken hoe met dit krediet om te gaan.

7102187 WV wegen Hart van Meerburg

Het wijkvernieuwingsproject Hart van Meerburg is momenteel in voorbereiding. De verwachte aanvang van uitvoering is Q3 2026. De uitvoering is gereed in 2029.

7102203 Zoeterwoudsesingel

De werkzaamheden zijn in de afrondende fase. De afronding is in 2026.

7102332 herinrichting Hoge Rijndijk

De verwachting is dat de projecten waaraan een bijdrage vanuit beheer wordt gedaan pas later worden gerealiseerd. Er is momenteel geen actuele planning. In 2027 wordt wederom bekeken hoe met dit krediet om te gaan.

7102503 WV wegen Fortuinwijk Noord

Het wijkvernieuwingsproject Fortuinwijk-Noord is momenteel in voorbereiding. De verwachte aanvang van uitvoering is Q3 2027.

7100097 ontsl. weg+ brug Poelgeest-Trekvaartplein

Na afronden openstaande issues met aannemer kan overdracht naar beheer plaatsvinden, dit wordt verwacht in 2026, daarna kan het project worden afgesloten.

7100095 JS vervanging armaturen ov

Dit jaarschrijven krediet is bepaald op basis van de technische levensduur van armaturen. In de praktijk wordt het vervangen van armaturen gecombineerd met het vervangen van de lichtmasten per wijk. Dit heeft geleid tot latere uitgaven.

7100119 JS inzamelmiddelen

Dit jaarschrijven krediet wordt structureel ingezet voor de vervanging van m.n. ondergrondse containers.

7100999 JS techn. install. beweegbare bruggen

Dit jaarschrijven krediet wordt structureel ingezet voor de machinerichtlijnen

7101003 JS remmingswerken en meerpalen

Dit jaarschrijven krediet wordt structureel ingezet voor remmingswerken en meerpalen

7101900 Cronesteynkade

In 2026 zullen de laatste verrekeningen plaatsvinden.

7101902 Zijlsingel

De werkzaamheden zitten in een afrondende fase.

7101912 Parkbruggen - Klein Cronestein proj 22

De werkzaamheden zitten in een afrondende fase.

7101915 Verkeersbruggen - Julius Ceasarbrug

Het grotendeel van de werkzaamheden hebben plaatsgevonden. In 2026 zullen de laatste kosten worden gemaakt.

7101917 verkeersbruggen – Trekvaartbrug

In verband met synergie en kostenbesparing wordt het werk tegelijktijdig uitgevoerd met de plannen van de nutspartijen, dit leidt hierdoor tot vertraging in de werkzaamheden.

7101923 Zwartepadviaduct-LED-verlichting

Werkzaamheden staan gepland voor 2026

7101998 JS vervanging lichtmasten

Dit krediet is bepaald op basis van de levensduur van lichtmasten. In de praktijk wordt het vervangen van lichtmasten gecombineerd met het vervangen van de armaturen per wijk. Dit heeft geleid tot latere uitgaven.

7102015 bruggen in de Vlietweg proj 2022

Werkzaamheden vinden nog plaats.

7102016 bruggen in de Vlietweg proj 2023

Werkzaamheden vinden nog plaats.

7102495 Bruggen in de Vlietweg Proj. 2025

Werkzaamheden vinden later plaats.