Programmanummer | 1 | |
Commissie | Bestuur, Veiligheid en Middelen | |
Portefeuille(s) | Bestuur, Veiligheid en Handhaving Klimaat, Mobiliteit en Financiën |
De missie van het programma Bestuur en dienstverlening luidt:
|
De gemeenteraad vertegenwoordigt de inwoners van de gemeente. Dit betekent dat hij spreekt voor de inwoners over het bestuur van de stad. De raadsleden controleren wat het college van Burgemeester en Wethouders doet en bepalen waar zij het geld aan mag uitgeven. Daarnaast stelt de gemeenteraad de kaders voor het beleid vast. De huidige raadsperiode liep tot en met maart 2026. Op 18 maart 2026 waren er nieuwe gemeenteraadsverkiezingen.
Werkwijze gemeenteraad
Eind 2024 is een initiatiefvoorstel over de versterking van de werkwijze van de raad vastgesteld. In 2025 heeft een raadswerkgroep gekeken wat het effect van dit voorstel was, met name op het gebied van werkdruk, effectiviteit en efficiëntie, en verbinding met de stad/inwoners. Een van de onderdelen was het raadspreekuur.
De raad is in 2025 gestart met een nieuwe en laagdrempelige manier voor inwoners, organisaties en belanghebbenden om met de raad in gesprek te komen en andersom. Deze open avonden noemen we het raadspreekuur. Het raadspreekuur wordt op verschillende manieren onder de aandacht gebracht in de stad. Sinds april is er bijna iedere maand een raadsspreekuur georganiseerd. De ontmoeting staat centraal. Inwoners kunnen de aanwezige raads- en duo-leden een vraag stellen, vertellen wat er speelt in de buurt, een korte presentatie geven of gewoon kennis maken.
Werkwijze commissie
Met de herziening van de Verordening op de raadscommissies is een aantal wijzigingen doorgevoerd in de werkwijze van de commissies. Zo zijn voortaan alle raads- en duoleden lid van de vier raadscommissies, zijn de spelregels voor insprekers verduidelijkt, en zijn de agenderingsmogelijkheden voor de leden uitgebreid.
Eind 2024 is besloten dat duo-leden voortaan ook 16 of 17 jaar mogen zijn. Dit heeft in 2025 nog niet geleid tot de benoeming van een duo-lid van deze leeftijd.
Betrekken van inwoners bij de gemeenteraad
Met Initiatiefvoorstel Levendige lokale democratie werd begin 2025 een meerjarig programma gestart om de kennis van bewoners van de lokale democratie en hun betrokkenheid daarbij te vergroten. Raadsleden zorgen samen met de griffie en de ambtelijke organisatie binnen dit programma voor verschillende onderdelen, zoals bijeenkomsten in de wijk, activiteiten tijdens open monumentendagen en vernieuwing van de informatievoorziening. In 2025 werd de eerste editie van de cursus Politiek actief in Leiden gehouden.
Samenwerken in de stad
In 2024 is de handreiking Samenwerken in de stad vastgesteld. In 2025 hebben we verder gewerkt aan de invulling daarvan. We hebben medewerkers getraind en opgeleid, en verschillende handvatten en werkprocessen voor participatie ontwikkeld binnen bestaande procedures. We organiseerden in 2025 periodiek een overleg met de wethouder die participatie in de portefeuille heeft en samenwerkende wijkverenigingen om de verhoudingen te verbeteren. Er is geïnvesteerd in relaties met wijkverenigingen en verschillende netwerken in de stad, zoals bijvoorbeeld internationals, bewonersgroepen de gelieerd zijn aan Sterke Sociale Basis, de Plaatselijke Kamer van Verenigingen, ondernemers, jongeren en netwerken die zich actief inzetten voor inclusiviteit in Leiden waaronder Ongehoord Leiden, het Migrantenloket en het Vrouwennetwerk. In 2024 zijn de kinderraad en jongerenraad opgericht en die zijn in 2025 doorontwikkeld.
Tweede Kamerverkiezingen 2025
Op 3 juni 2025 viel het kabinet Schoof. Om deze reden zijn er op 29 oktober 2025 vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer gehouden. De opkomst was hoog met 82,2%. De verkiezingen zijn in Leiden naar tevredenheid verlopen.
Gemeenteraadsverkiezingen 2026
Begin 2025 is gestart met de voorbereidingen op de gemeenteraadsverkiezingen die op 18 maart 2026 plaatsvonden. Er is overlegd met politieke partijen, de startdossiers zijn voorbereid en het startprogramma is opgezet. In overleg met de partijen is gekozen voor een kieshulp en zijn nadere afspraken gemaakt over de verkiezingen, zoals de campagne. De gemeenteraad heeft ingestemd met het voorstel dat Leiden deze verkiezingen aansluit bij de pilot met een nieuw stembiljet. Hiervoor zijn de extra voorbereidingen gestart. Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in oktober gold deze pilot nog niet.
Rekenkameronderzoeken
De Rekenkamer Leiden-Leiderdorp heeft in 2025 drie onderzoeken die betrekking hadden op Leiden opgestart: over leefbaarheid Transvaal, Fietsverkeersveiligheid en een vooronderzoek naar toegankelijkheid van stemlokalen. Er zijn twee onderzoeken over Leiden afgerond: (On)duidelijke taal en beleid en Citymarketing. Zie hiervoor de bijlage Opvolging aanbevelingen Rekenkamer.
Uitvoeringsprogramma Dienstverlening
Op 28 mei 2024 stelde het College het Uitvoeringsprogramma Dienstverlening vast. Hiermee geven we invulling aan de visie op dienstverlening ’Leiden: goed voor elkaar’. Het uitvoeringsplan kent 2 hoofddoelen:
In 2025 hebben we de Leidenaar nog nadrukkelijker centraal gezet in onze dienstverlening. We besteedden extra aandacht aan dienstverleningsbewustzijn, luisterden vaker en gerichter naar inwoners en maakten duidelijke taal en proactieve, overheidsbrede dienstverlening meer de norm.
Bewustwordingscampagne dienstverlening in het DNA
We hebben verder geïnvesteerd in het besef dat iedereen in de organisatie een dienstverlener is. Met nieuwe trainingen, workshops en een speciale leidinggevendendag over dienstverlening kregen medewerkers en managers praktische handvatten om de visie op dienstverlening toe te passen in hun dagelijkse werk. Zo sluiten we onze dienstverlening steeds beter aan op wat Leidenaren nodig hebben.
Leren en verbeteren door klantinzicht en - feedback
We zijn gestart met het gebruik van een nieuwe Klanttevredenheidsonderzoek (KTO)-tool bij onder andere Burgerzaken en het KCC. Daardoor kunnen we direct en doorlopend leren van de ervaringen van inwoners en onze processen gerichter verbeteren. De komende jaren breiden we deze manier van werken stap voor stap uit naar andere onderdelen van de organisatie.
Ook deden we mee aan de pilot van het landelijke Meethuis-onderzoek voor dienstverlening. Dit datagedreven model laat zien welke zaken het meest bijdragen aan tevredenheid en vertrouwen van Leidenaren en vormt nu de basis voor het aanscherpen van onze KTO-vragen en de verbeteragenda dienstverlening.
Borging project Duidelijke taal in de organisatie
Het project Duidelijke Taal is in de laatste fase van borging gekomen. Alle medewerkers hebben een training gevolgd en met een actief netwerk van ambassadeurs en herschrijfteams is duidelijke taal stevig verankerd in de organisatie. Nieuw in 2025 was het Meldpunt Onduidelijke Taal, waar inwoners kunnen aangeven dat een brief niet duidelijk is en direct om hulp kunnen vragen. Daarmee zetten we een extra stap naar een toegankelijke en goed begrijpelijke overheid.
Pilots Integrale, overheidsbrede en proactieve dienstverlening
Leiden heeft zich aangesloten bij de proeftuin Professionallijnen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In deze proeftuin werken gemeenten samen met organisaties zoals de Belastingdienst, UWV, SVB en DUO om inwoners beter en meer in samenhang te helpen, ongeacht bij welke overheid zij hun vraag stellen. Met onze deelname zetten we een eerste stap om in de praktijk te testen wat nodig is voor overheidsbrede dienstverlening.
Daarnaast hebben we in pilots proactieve dienstverlening verder onderzocht hoe we slimmer gebruik kunnen maken van gegevens die we al hebben. Zo starten we in schooljaar 2026/2027 met de mogelijkheid om meerjarig te beschikken voor het leerlingenvervoer.
Experimenten met proeftuin MijnLeiden en Common Ground
In 2025 is gewerkt aan de implementatie van een nieuwe applicatie voor digitale formulieren. De livegang zal in het eerste kwartaal van 2026 plaatsvinden. Het nieuwe systeem Open Formulieren is ontwikkeld voor en door overheidsorganisaties volgens Common Ground principes.
Verder is in 2025 een traject gestart om strategische keuzes te maken en organisatorische impact in beeld te brengen om de online dienstverlening via een MijnOmgeving mogelijk te maken. We worden door de VNG begeleid om te komen tot een gedeelde visie en plan van aanpak.
Implementatie virtuele assistent KCC
In september 2025 is bij het Klant Contact Centrum een virtuele assistent (genaamd: Gem) op de gemeentelijke website geïmplementeerd. De virtuele assistent is toegevoegd als extra servicekanaal en vormt een aanvulling op de bestaande dienstverlening, zoals telefonie en livechat. Het is nadrukkelijk geen vervanging daarvan. Inwoners weten Gem goed te vinden, in de eerste vier maanden heeft Gem al meer dan 5.000 gesprekken gevoerd. In het eerste kwartaal van 2026 evalueren we de inzet en werking van Gem.
Paspoortpiek
De paspoortpiek is een periode van vijf jaar waarin veel paspoorten en ID-kaarten van Leidenaars verlopen. Veel meer dan de vijf jaar die daarop volgen. 2025 was het tweede jaar van de paspoortpiek en ten opzichte van 2024 een drukker jaar. In 2024 zijn 21.777 reisdocumenten uitgegeven, in 2025 steeg dit aantal naar 22.016. Ook dit jaar is de verhoogde vraag goed opgevangen. Dit blijkt uit positieve reacties in het klanttevredenheids-onderzoek (KTO), korte wachttijden en een goede werkdrukbeheersing onder medewerkers. In 2025 is daarnaast een onderzoek gestart naar de mogelijkheid om reisdocumenten thuis te bezorgen. Deze mogelijkheid is er, maar hier zijn wel kosten aan verbonden voor de gemeente. In 2026 zal een voorstel geschreven worden en bij de gemeenteraad aangeboden worden.
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
1A1 Volksvertegenwoordiging, kaderstelling en control | 1A1.1 De gemeenteraad en raadscommissies vergaderen volgens de vastgestelde vergadercyclus | |
1A1.2 Burgers actief informeren over rol en werkzaamheden van de gemeenteraad | ||
1A1.3 Ondersteuning van de gemeenteraad door de griffie, onderzoek door de rekenkamer en controle door de accountant | ||
1A2 Dagelijks besturen van de gemeente | 1A2.1 Dagelijks besturen van de gemeente door het college | |
1A2.2 Informeren en betrekken van burgers, bedrijven en instellingen over besluiten en bij uit te voeren beleid | ||
1A2.3 Organiseren van verkiezingen voor gemeente, provincie, waterschappen, Rijk en Europa | ||
1A2.4 Strategische beleidsadvisering en onderzoek | ||
1A2.5 Adviseren van bestuur over communicatie | ||
1A3 Bijdragen aan en sturen op samenwerkingsverbanden | 1A3.1 Sturing en toezicht houden op samenwerkingsverbanden | |
1A3.2 Bevorderen van intergemeentelijke samenwerking |
Er is geen toelichting.
Holland Rijnland is een samenwerkingsverband van en voor dertien gemeenten in het hart van de Randstad. Deze gemeenten werken samen aan maatschappelijke opgaven die te groot zijn om als gemeente alleen op te pakken. Dit zijn bijvoorbeeld opgaves op het gebied van wonen, werken, onderwijs, energie, mobiliteit, ondernemen en recreatie. Meer informatie leest u in de paragraaf Verbonden partijen.
Holland Rijnland | |
Motieven en doelen deelname GR |
|
Realisatie doelstellingen en prestaties 2025 | Als opvolger van het Regionaal Investeringsfonds (RIF) is gewerkt aan de Regionale Investeringsagenda (RIA). Dit heeft geleid tot een pakket met algemeen verhaal, proposities per deelgebied en veertien projecten. Ook zijn afspraken gemaakt over de geldstromen en het bestuursmodel voor het aanvragen en uitwerken van projecten. Deze afspraken zijn vastgelegd in in een beheersverordening. De gemeenschappelijke regeling is in 2024 volledig herzien, voor zienswijze aan de raden voorgelegd en vastgesteld in het Algemeen Bestuur. In het eerste halfjaar van 2025 is de gemeenschappelijke regeling definitief vastgesteld. |
Belangrijkste bestuurlijke mijlpalen 2025 |
|
Bijdrage 2025 |
|
Voor eigenaarsrol, zie paragraaf Verbonden Partijen | |
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 1A1 Volksvertegenwoordiging, kaderstelling en control | ||||||
1A1.a Percentage inwoners dat het oneens is met de stelling 'Ik voel mij vertegenwoordigd door de gemeenteraad' | - | 17% | - | 21% | ≤ 15% | Stadsenquête |
Doel 1A2 Dagelijks besturen van de gemeente | ||||||
1A2.a Percentage inwoners dat het oneens is met de stelling 'De gemeente wordt goed bestuurd' | - | 12% | - | 12% | ≤ 10% | Stadsenquête |
1A2.b Percentage inwoners dat het oneens is met de stelling 'De gemeente doet genoeg om inwoners te betrekken' | - | 18% | - | 13% | ≤ 15% | Stadsenquête |
Doel | Prestatie | |
|---|---|---|
1B1 Burgers, bedrijven en instellingen zijn tevreden over de publieke dienstverlening | 1B1.1 Leveren van alle producten en diensten op het gebied van burgerzaken (o.a. reisdocumenten, rijbewijzen, huwelijken, etc.)1 | |
1B1.2 Zorgen voor persoonlijke, betrouwbare en toegankelijke dienstverlening via minimaal de belangrijkste kanalen die de burger van ons verwacht en die voldoen aan de moderne standaarden | ||
1B1.3 Op orde houden basisregistraties (BRP, BAG, BGT)2 | ||
1B1.4 Beantwoorden van eerstelijns vragen, verstrekken van informatie en leveren van eerstelijns producten |
De Leidenaren zijn over het algemeen tevreden over de dienstverlening van de gemeente. We krijgen al meerdere jaren achtereen een mooi cijfer in het klanttevredenheidsonderzoek. Toch houden we de stoplichten op oranje omdat de organisatie intern nog steeds last heeft van ICT-storingen. Zowel aan de balies als bij de telefonie. In 2025 is het aantal storingen ten opzichte van 2024 licht afgenomen. Het aantal storingen dat direct of indirect invloed had op de dienstverlening, is nagenoeg gelijk gebleven. We concluderen daarmee dat we nog niet zijn waar we willen zijn. In 2026 proberen we dit aantal te verlagen, zodat de impact op de dienstverlening richting de Leidenaar minimaal is.
Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR) | |
Motieven en doelen deelname GR | Uit overwegingen van kwaliteit, continuïteit en efficiency is het gewenst om samenwerking te vinden voor heffing en invordering van waterschappen en gemeentelijke belastingen, bij uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken en bij het beheer en de uitvoering van vastgoedinformatie. |
Realisatie doelstellingen en prestaties 2025 | De BSGR heeft naar tevredenheid oplegging en invordering van de lokale heffingen uitgevoerd. De accountant heeft een ISAE-verklaring afgegeven, hetgeen wil zeggen dat de processen aan de eisen voldoen. |
Belangrijkste bestuurlijke mijlpalen 2025 | De raad krijgt jaarlijks, op grond van artikel 35 van de Wet gemeenschappelijke regelingen, de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen op de ontwerpbegroting. In 2025 hebben de volgende bestuurlijke mijlpalen plaatsgevonden: |
Bijdrage 2025 | € 2.380.131 |
Voor eigenaarsrol, zie paragraaf verbonden partijen | |
Effectindicator | Realisatie | Streefwaarde 2025 | Bron | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |||
Doel 1B1 Burgers, bedrijven en instellingen zijn tevreden over de publieke dienstverlening | ||||||
1B1.a Tevredenheidsscore nieuw rijbewijs (schaal van 1-5) | 4,5 | 4,5 | 4,6 | 4,5 | ≥ 4,5 | Enquête in eigen beheer |
1B1.b Tevredenheidscore nieuw paspoort / identiteitsbewijs (schaal van 1-5) | 4,6 | 4,6 | 4,7 | 4,5 | ≥ 4,5 | Enquête in eigen beheer |
In 2025 zijn geen kaderstellende beleidsstukken vastgesteld.
Bestuur en dienstverlening | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Bestuur | Lasten | 13.543 | 11.573 | 1.014 | 12.587 | 14.084 | -1.497 |
Baten | -199 | -177 | -190 | -367 | -332 | -35 | |
Saldo | 13.344 | 11.395 | 824 | 12.220 | 13.752 | -1.532 | |
Dienstverlening | Lasten | 13.996 | 13.733 | 1.727 | 15.460 | 15.239 | 220 |
Baten | -4.546 | -3.999 | -247 | -4.246 | -4.564 | 318 | |
Saldo | 9.450 | 9.734 | 1.479 | 11.214 | 10.676 | 538 | |
Programma | Lasten | 27.539 | 25.306 | 2.741 | 28.047 | 29.323 | -1.277 |
Baten | -4.744 | -4.176 | -437 | -4.613 | -4.896 | 282 | |
Saldo van baten en lasten | 22.794 | 21.130 | 2.304 | 23.433 | 24.428 | -994 | |
Reserves | Toevoeging | 70 | 316 | 105 | 421 | 421 | -0 |
Onttrekking | -2.308 | -40 | -233 | -274 | -252 | -22 | |
Mutaties reserves | -2.238 | 276 | -128 | 148 | 170 | -22 | |
Resultaat | 20.556 | 21.405 | 2.176 | 23.581 | 24.597 | -1.016 |
Reserves programma 1 | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Wijziging Begroting | Begroting 2025 na wijziging | Rekening 2025 | Verschil 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bedragen x € 1.000,- | |||||||
Reserve raad | Toevoeging | - | - | 105 | 105 | 105 | -0 |
Onttrekking | -35 | - | -38 | -38 | -38 | -0 | |
Saldo | -35 | - | 68 | 68 | 68 | -0 | |
Reserve Holland Rijnland | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -2.174 | - | - | - | - | - | |
Saldo | -2.174 | - | - | - | - | - | |
Egalisatiereserve verkiezingen | Toevoeging | 48 | 316 | - | 316 | 316 | 0 |
Onttrekking | -77 | -25 | - | -25 | -3 | -22 | |
Saldo | -29 | 291 | - | 291 | 313 | -22 | |
Reserve rekenkamer | Toevoeging | 22 | - | - | - | - | - |
Onttrekking | -22 | -15 | -51 | -66 | -66 | - | |
Saldo | -0 | -15 | -51 | -66 | -66 | - | |
Reserve soc.-maatsch. En cult. Voorz P1 | Toevoeging | - | - | - | - | - | - |
Onttrekking | - | - | -145 | -145 | -145 | 0 | |
Saldo | - | - | -145 | -145 | -145 | 0 | |
Totaal | Toevoeging | 70 | 316 | 105 | 421 | 421 | 0 |
Onttrekking | -2.308 | -40 | -233 | -274 | -252 | -22 | |
Reserves programma 1 | -2.238 | 276 | -128 | 148 | 170 | -22 |
Toelichting op beleidsterreinen met financiële afwijkingen (op de lasten en/of baten) > € 250.000.
Het budget voor het College van Burgemeester en Wethouders geeft een nadeel van € 1.887.000. Dit wordt veroorzaakt door een extra storting in de voorziening wethouderpensioenen van € 1.900.000. Deze storting is gedaan op basis van het advies van het Ministerie Binnenland Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Begin 2025 heeft het ministerie BZK een onderzoek laten uitvoeren naar de gevolgen van de Wet toekomstig pensioenen (Wtp). Met ingang van 1 januari 2028 gaan de pensioenaanspraken over naar het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP). Het Ministerie van BZK heeft de hoogte van het pensioen-kapitaal berekend als dit overgaat naar het APB. De storting van € 1.900.000 was eerder voorzien in begrotingsjaar 2027. Door gewijzigde wet- en regelgeving moet de voorziening wethouderpensioen per 31 december 2025 op de door het ministerie BZK geadviseerde niveau komen. In 2027 is € 1.900.000 budget vrijgemaakt om in de voorziening te storten. De verschuiving van de geplande storting in 2027 naar 2025 heeft een neutraal karakter. Daarnaast is voor de lopende pensioenuitkering € 244.000 gestort in de voorziening wethouderpensioenen. De kosten voor de wachtgelden oud wethouder vielen € 310.000 voordeliger uit. Verder is er binnen de begroting van de raad en de griffie een voordeel van € 285.000. Dit voordeel is voornamelijk ontstaan doordat voor verschillende taken – zoals de gemeenteraadsverkiezingen en het initiatiefvoorstel Levendige Lokale Democratie – incidentele middelen zijn toegekend. Deze activiteiten zijn in 2025 gestart, maar nog niet volledig afgerond. De afronding van deze activiteiten vindt in 2026 plaats. We stellen voor om een deel van de voordelen over te hevelen naar 2026 om de werkzaamheden af te ronden. Daarnaast zijn er nog kleine voordelen op verschillende activiteiten van € 105.000.
1B Dienstverlening
Het voordeel op de baten wordt veroorzaakt doordat er meer paspoorten zijn verstrekt dan geraamd waardoor er meer leges zijn ontvangen. Daardoor zijn de rijksafdrachten ook hoger dan geraamd.
Toelichting op afwijkingen Reserves > € 250.000.
Er zijn geen relevante afwijkingen.
INVESTERINGEN
Overschrijdingen op investeringskredieten
Toelichting op investeringskredieten die worden afgesloten met een opvallend overschot
Er zijn geen relevante afwijkingen.
Toelichting op investeringskredieten ouder dan drie jaar die niet afgesloten worden bij de jaarrekening
Er zijn geen relevante afwijkingen.