Voorwoord

Leiden is een geweldige plek om te werken, te studeren, te ondernemen, te wonen en te zijn. Daar zijn we hartstikke trots op. Leiden is de Stad van Ontdekkingen, met een prachtige historische binnenstad en een rijke traditie van kennis en cultuur. Leiden is bovendien een sociale stad. Een stad waarin iedereen meetelt en meedoet. De kracht van de stad, de mensen en de organisaties is altijd het uitgangspunt in het handelen van de gemeente. Een zorgvuldige omgang met gemeentefinanciën draagt hieraan bij.

In onze programmabegroting voor 2016 koppelden we ruim anderhalf jaar geleden optimisme aan behoedzaamheid. Dat was nodig en gepast met het oog op zorgvuldige uitvoering van alle nieuwe taken in het sociaal domein, en met oog op voortvarende uitvoering van alle overige taken. We wilden niet dat mensen tussen wal en schip zouden raken als gevolg van veranderingen in zorg en ondersteuning, en bovendien wilden we goed uitkomen met het geld dat het Rijk beschikbaar stelde voor deze taken. Een extra reden voor behoedzaamheid ontstond eind 2015, toen een grote Internationale vluchtelingenstroom opggan kwam. Aanvankelijk was daarvoor noodopvang nodig, maar later ook permanente huisvesting en ondersteuning van zogenoemde statushouders (vluchtelingen met een verblijfsvergunning).

Naast voorzichtigheid zagen we ook aanleiding voor optimisme. Door zorgvuldig financieel beleid kon het college de uitvoering van plannen voortzetten, zodat we samen met de stad kunnen blijven werken aan een steeds mooier, duurzamer, socialer en bereikbaarder Leiden. De fysieke resultaten daarvan zijn dagelijks te zien in onze stad: rond de singels, in het stationsgebied, de binnenstad, verschillende wijken en het Bio Science Park. En de sociale resultaten mogen er ook zijn.

Deze Jaarrekening heeft een voordelig resultaat van afgerond € 3 miljoen. Na het overhevelen van budgetten die nodig zijn om lopende prestaties in 2017 af te ronden en verrekeningen met de reserves resteert echter een nadelig rekeningresultaat van € 4 miljoen. Diverse tegenvallers waaronder een tegenvaller op de Wmo (€ 2 miljoen nadelig ten opzichte van de Tweede Bestuursrapportage 2016) en de naheffing van de overdrachtsbelasting ROC / Da Vinci veroorzaken dit resultaat. Dit betekent dat we een deel van de concernreserve moeten inzetten om het resultaat over 2016 op te vangen. Ondanks deze uitname zijn de buffers van de gemeente op de korte termijn uitstekend. Op de lange termijn dient de concernresereve met € 2,2 miljoen te worden aangevuld tot de afgesproken omvang van € 30 miljoen in 2021. Voorstellen voor deze aanvulling hebben wij opgenomen in de Kaderbrief 2018-2021.

In dit voorwoord geven we een beeld van hoofdlijnen van deze jaarstukken voor 2016. Dat doen we aan de hand van belangrijke thema’s uit het collegeakkoord. Daarmee sluiten we aan op de kaderbrief 2016-2019, waarmee dit begrotingsjaar van start ging.

Ondernemende stad

In de Leidse regio heerst een gezond economisch klimaat voor grote en kleine bedrijven en het woon- en leefmilieu is uitstekend. De stad is succesvol op het gebied van life sciences & health en in de regio zijn goede kansen voor sectoren als "bio based economy", space en zakelijke dienstverlening. In het samenwerkingsverband Economie071 werkt Leiden met andere gemeenten, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en ondernemers aan de uitvoering van een economische agenda met acties die bijdragen aan een florerende economie, met werkgelegenheid op elk niveau, voor hoog- en laagopgeleide inwoners.

■ De gemeente geeft uitvoering aan de economische agenda van de Leidse regio (“Economie071”). De Index071 geeft voor 2016 een groei te zijn van bijna 3%. Er is een Expat Centre en een Centrum voor Innovatie en Ondernemerschap (“Hubspot”) geopend. Ook hebben de Economie071-gemeenten een regionale retailvisie vastgesteld.

■ Het programma binnenstad is in 2016 voortgezet. Dit programma is zo opgezet dat we in 2017 de verkiezing “beste Binnenstad van Nederland” kunnen winnen. In 2016 hebben we verder gewerkt aan het Aalmarktproject (met opening van de Catharinabrug), de gebiedsontwikkeling bij het Centraal Station, het Singelpark, de bouw van de parkeergarages, de herinrichting van diverse straten en pleinen, nieuwe straatnaamborden enz. De Morspoort en Park Molen de Put zijn opgeleverd. De drijvende kerstmarkt is uitgeroepen tot de beste en meest originele van Nederland.

Sociale Stad

Iedereen doet en iedereen telt mee in Leiden. Mensen die niet volledig in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien, krijgen (tijdelijk) ondersteuning van de gemeente. Een bijstandsuitkering, de regelingen van het Minimabeleid of de hulpverlening van de Stadsbank: al deze regelingen bieden ondersteuning aan mensen die daar recht op hebben. Uitgangspunt daarbij is dat iedereen een zelfstandig bestaan kan leiden en een bijdrage levert aan de maatschappij.

■ Het aantal niet-werkende werkzoekenden (een belangrijk werkloosheidscijfer) is in 2016 gedaald van 6.876 in januari naar 6.350 in december.

■ Het aantal mensen met en bijstandsuitkering is gestegen. Dit komt vooral door de instroom van statushouders en van jongeren met een beperking, die tot 2015 zouden zijn ingestroomd in de sociale werkvoorziening of de Wajong. Zonder deze bijzondere groepen zou er sprake zijn van een daling.

Zorgzame stad

Sommige Leidenaren hebben zorg en ondersteuning nodig om te kunnen deelnemen aan de samenleving. In 2015 heeft de gemeente daarvoor een grotere verantwoordelijkheid gekregen. Gemeenten zijn immers beter dan de rijksoverheid en de provincie in staat zijn om professionele zorg en ondersteuning te organiseren op een manier die aansluit bij de mogelijkheden van burgers om zelf hun leven in te richten, en die helpt om de kosten van zorg in Nederland betaalbaar te houden. Om dit te realiseren werkt de gemeente samen met vele maatschappelijke organisaties. Samen slagen we er steeds beter in om activiteiten op elkaar af te stemmen. We kunnen niet meer volstaan met een standaardaanbod, maar zullen telkens goed moeten kijken naar individuele behoeften en naar mogelijkheden om daarin te voorzien.

■ In 2016 is geëxperimenteerd met nieuwe manieren van werken. Ook hebben verschillende organisaties (Warenhuis, Libertas Leiden, Radius) de zogeheten Piëzo-methodiek ingevoerd: een instrument voor persoonlijke ontwikkeling van mensen in een kwetsbare positie, die daarmee hun mogelijkheden om te participeren vergroten.

Kennisstad

Leiden is kennisstad dankzij de Universiteit Leiden, de vele onderwijs- en kennisinstellingen en de talrijke life science ondernemingen in en om de stad. Door de eeuwen heen is Leiden uitgegroeid tot een stad van wetenschappers, onderzoekers, studenten en bedrijven die toonaangevend zijn. Kennis is de motor voor groei van werkgelegenheid op elk niveau en voor innovatie. En de diversiteit aan onderwijs in onze stad biedt iedereen en in het bijzonder de kinderen kansen om talent optimaal te ontwikkelen.

■ Op 8 februari opende minister Kamp de Biotech Training Facility in het Leiden Bio Science Park. Ook is in februari de eerste fase van de nieuwe Science Campus Gorlaeus van de faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen opgeleverd.

■ Koning Willem-Alexander opende op 6 december een nieuwe vleugel van de Leidse Instrumentmakersschool (LIS), die daarmee veel meer jongeren opleiden in precisietechnologie.

Cultuurstad

Leiden kent een rijk cultureel leven. Naast de vele monumenten bezit de stad ook unieke collecties van (Rijks)musea, archieven, opleidingen, onderzoekers, bedrijven en (vrijwilligers)verenigingen die zich bezighouden met erfgoed. Cultuur is daarmee een drijvende kracht voor de ontwikkeling, vitaliteit en levendigheid van de stad.

■ De cultuurpodia in Leiden trokken in 2016 samen 250 duizend bezoekers, wat 20% meer is dan in 2015. De musea trokken ongeveer 1 miljoen bezoekers, onder meer dankzij de komst van “Trix” naar Naturalis.

■ Na jaren van voorbereidingen is in 2016 de verbouwing en uitbreiding van Stedelijk Museum De Lakenhal van start gegaan. In het stadhuis was de eerste tentoonstelling van het Taalmuseum te bewonderen.

Bereikbare stad

Jarenlang was de bereikbaarheid van belangrijke bestemmingen in Leiden ondermaats, maar dat is nu aan het veranderen. Investeringen in fietsvoorzieningen, de Rijnlandroute en de Leidse Ring gaan hun vruchten afwerpen. Deze verbeteren de bereikbaarheid, met hogere betrouwbaarheid van reistijden voor auto’s, bussen én fietsen, en ze verminderen de hoeveelheid doorgaand verkeer in woonwijken en de binnenstad.

■ Het project Ongelijkvloerse kruising Leiden Bio Science Park is succesvol volgens planning voltooid.

■ De provincie heeft de aanleg van de Rijnlandroute aanbesteed. Het inpassingsplan voor de Rijnlandroute is onherroepelijk geworden.

■ In 2016 is betaald parkeren ingevoerd in de wijken rondom het centrum. Het doel hiervan is dat bewoners dicht bij hun huis een parkeerplaats op straat kunnen vinden, en dat parkeeroverlast door auto’s van binnenstadbezoekers en van forenzen die in Leiden werken maar elders wonen, wordt verminderd.

■ Op het Morssingelterrein bij het centraal station zijn ruim 1000 extra fietsparkeerplaatsen gerealiseerd.

Prettige stad om te wonen en te leven

Een mooie, groene, schone, sociale en veilige leefomgeving maakt dat het prettig is om in Leiden te wonen. Bewoners, wijkorganisaties en andere partners in de wijk krijgen steeds meer invloed op hun eigen leefomgeving, de openbare ruimte, welzijn en veiligheid. De wijkregisseur is de spil in de nieuwe wijkaanpak en zorgt samen met de betrokkenen in de wijk voor een integrale wijkagenda. De gemeente stimuleert initiatieven van Leidenaren om de leefbaarheid in hun wijken te vergroten.

■ Samen met Leiderdorp, Oegstgeest, Voorschoten en Zoeterwoude heeft Leiden een gezamenlijke toekomstvisie 2027 opgesteld: “Kwaliteiten versterken & krachten verenigen”. Deze toekomstvisie beschrijft zeven kwaliteiten van de regio, zoals de hoge woonkwaliteit, en zeven ambities die bijdragen aan “karaktervolle groei”.

■ In 2016 is begonnen met uitvoering van de beheervisie “Ruimte voor de stad”. Daarmee krijgen bewoners meer mogelijkheden om invloed uit te oefenen op en mee te doen aan inrichting, beheer en onderhoud van de openbare ruimte.

■ In verscheidene wijken zijn samenwerkingsprojecten gestart. Voorbeelden daarvan zijn de renovatie van het Morspark, het programma “Jacques Urlusplantsoen”, dat leefbaarheid en veiligheid zal vergroten, en wijkplannen voor de Merenwijk en de Mors.

■ In 2016 zijn de woningcorporaties erin geslaagd 377 statushouders te huisvesten. Dankzij hun inspanningen is de taakstelling voor huisvesting van statushouders die de gemeente voor 2015 en 2016 van het rijk had gekregen, volledig uitgevoerd.

Duurzame stad

Leiden wil als kennisstad vooroplopen in duurzaamheid. We gaan voor een energieneutrale regio, die goed inspeelt op klimaatverandering, en die steeds meer grondstoffen hergebruikt. Daar hoort ook natuur in de stad bij, met nieuwe parken en een schone, groene omgeving. Dankzij inzet van betrokken inwoners, kennis en innovatie maken we flinke stappen in verduurzaming van Leiden. Samen met inwoners, bedrijven, instellingen en beheerders investeert de gemeente Leiden in duurzaamheid om onze stad groener, gezonder en vooral toekomstbestendig te maken, met de Duurzaamheidsagenda 2016-2020 als leidraad.

■ “Leiden gaat goed” is het motto van de duurzaamheidscampagne waarmee we in 2016 zijn gestart. Die campagne ondersteunt initiatieven in wijken, onder meer door wijkambassadeurs in het zonnetje te zetten. De campagne is praktisch, enthousiasmerend en actiegericht: “Ga goed!”.

■ In 2016 hebben we met andere gemeenten in het “Hart van Holland” onderzoek laten doen naar de mogelijkheden om in 2050 samen energieneutraal te zijn. Dat is mogelijk, als we in de stad en in de regio alles op alles zetten om energie te besparen en duurzame energie op te wekken.

Financieel gezonde stad

Leiden houdt haar huishoudboekje op orde. Steeds wordt bekeken of het geld dat de gemeente ontvangt, doeltreffend en doelmatig wordt besteed. De gemeente werkt met een sluitende begroting. De bedrijfsvoering moet voor iedereen transparant, navolgbaar en betrouwbaar zijn. De eisen die de gemeente aan zichzelf stelt, stelt zij ook aan haar partners.

■ 2016 sluiten wij af met een positief resultaat van afgerond 3 miljoen euro. Dit resultaat wordt enerzijds veroorzaakt door een aantal incidentele opbrengsten in programma 6 (Stedelijke ontwikkeling), zoals extra inkomsten uit verkoop van gemeentelijk vastgoed en positieve resultaten op erfpacht en de grondexploitaties. Anderzijds bevat de Jaarstukken ook tegenvallers door onder andere nadelen op de Wmo binnen programma 9. Na bestemmingsvoorstellen ontstaat een tekort van afgerond € 4 miljoen. Het effect hiervan op de Concernreserve is meegenomen in de Eerste Bestuursrapportage 2017 en Kaderbrief 2018-2021.

■ Ondankse het negatieve resultaat na resultaatbestemming, voldoet de gemeente aan de criteria die de VNG stelt voor financiële stabiliteit, met een gezonde schuldenpositie en met voldoende begrotingsflexibiliteit.